Düşüncə Jurnalı

header photo

"Axı bu xəstəlik toxunaraq və ya yayılaraq keçən xəstəlik deyil.Niyə də onların əlindən tutub oynamağı cəmiyyətlə əlaqə qurmağı öyrətməyək?" - TƏHMİNƏ QASIMOVA

08-12-2015

Autizm-anadangəlmə  olan,ömür  boyu  sürən,qeyri-iradi  hərəkətlərə  səbəb  olub, beyin  inkişafını  əngəlləyən  xəstəlikdir. Bildiyimiz  kimi  insani  digər  canlılardan  fərqləndirən  əsas  cəhət  cəmiyyətlə  əlaqə  qura  bilməsidir. Ancaq  bu  tip             insanlar  cəmiyyətlə  əlaqə  qura  bilmir, özünə  qapalı  olurlar. Son  illər                   respublikamızda    rast  gəlinən  bu  xəstəliyi  21  əsrin  epidemiyası  adlandıranlarda  az  deyil. Bu  xəstəlik  hər  uşaqda  başqa  cür  müşahidə  edilir. Bəs  bu  xəstəlik  necə  yaranır?  Xəstəliyin  yaranma  səbəbi  hələki  tam  olaraq  məlum  deyil.

Lakin  xəstəliklə  maraqlanan  zaman  hamiləlikdə  ananın  “qızılcıg”,          ”suçiçəyi”  və  s.  bu  kimi  viruslu  xəstəliklər  keçirməsi  zamanı  uşaqda  autizm  xəstəliyinin  yaranması  qənaətinə  gəlmək  olar. Xəstəliyin  gostəriciləri  nələrdir?Yeni  doğulan  uşaqda  xəstəliyin  göstəricilərini  anlamaq  çətin  olur. Hətta           autizm  xəstəlikli  övladı  olan  ana  müsahibəsində: “Oğlum  çox  sağlam  dünyaya  gəlmişdi  çəkisi  4kq  idi. Onun  xəstə  olduğunu  anlamamışdıq.Lakin  zaman        keçdikcə  onda  fərqliliklər    olduğunu  gördük. Çağırdığımız  zaman  adına            reaksiya  vermirdi, yaşıdları  danışdığı  halda  o  kəlmə  belə  kəsmirdi. Fikrini  ifadə  etməkdə  cətinlik  cəkirdi.Buna  görə  də  ağlayırdı  və  əsəbləşirdi”.Yalnız  2-3     yaşlarına  gəldikləri  zaman  xəstəlik  aşkar  olunur.Bəs  bu  xəstəliyin  özəlliyi      nələrdir?Xəstəliyin  bir  sıra  özəllikləri  vardır  ki,bunlardan biri  də göz temasıdır.Bu  xəstələr  heç  kimlə  göz  temasına  girə  bilmir.

Bizim  üçün  əhəmiyyətli  olmayan  səslər, qoxular, dadlar,  görüntülər, toxunuşlar   onlar  üçün  qorxunc  hiss  olunur.Bizim  gündəlik  olaraq  yaşadığımız  market     alış-verişi,kassa  aparatının  səsi  qəfil  gələn  qoxu  onlar  üçün  artıq  yüklənməyə  səbəb  olur  və  narahat  edir.Hər  hansı  bir  duyğuları  çox  yükləndiyi  zaman      buna  tərs  reaksiya  verirler.Bizim  onları  uzaqdan  çağırmağımız  onlara  işarət   dili  kimi  gəlir.Biz  bunun  yerinə  onlara  yaxınlaşıb  sadə  kəlimələrlə  müraciət  etməliyik.Onlar  ifadələri  sözlərin  mənasına  görə  anlayırlar.Məsələn,”qaçma”,   ”tələsmə”  kimi  sözlər  yerinə  “arxanca  atlı  gəlir”    ifadəsi  onların  başa            düşməsinə  çətinlik  törədir.Danışa  bilməsələr  də  onlara  nə  isə  verdiyimiz         zaman  göstərdikləri  reaksiya  ilə  nə  istədiklərini  başa  düşə    bilərik.Belə          xəstələrin  digər  özəlliyi  də  mənasını  bilmədiyi  çətin  sözləri  və  ifadələri  belə  əzbər  deyə  bilirlər.Yadda  saxlama  qabiliyyətləri  çox  güclüdür.  Bu  uşaqlar      uzun  müddət  bir  hadisəyə  reaksiya  göstərə,ağlaya  və  ya  heç  bir  reaksiya  göstərməyə  bilərlər.Bəs  bu  xəstəliyin  müalicəsi  varmı?

Bəli  bu  mövzuyla  maraqlandığım  zaman  vaxt  keçdikcə  yaxşılaşan  uşaqların   olduğu  gördüm.Xarici  kanalların  birində  autizmdən  danışan  ana belə dedi:”Onu  çağıran  zaman heç  bir  reaksiya  vermirdi,danışmırdı.Ən  böyük problemimiz  isə  oğlumun  barmaqları  ilə  ağzındaki  tüpürcəyi  çıxarıb  hər  tərəfə  tökməsi  idi. 

İşarət barmağını  demək  olar  ki,işlətmirdi.Fırlanan  bir  şey  gördüyü  zaman  öz  ətrafında  fırlanırdı.Qeyri-iradi  olaraq  hərəkətlər  edirdi.Amma  artıq  danışır,sual  verir,oxuyur”Maraqlandığım  qədərilə  bu  qənaətə  gəlirəm  ki,bu  xəstəliyin        müalicəsi  üçün  uşağa  xüsusi  diqqət  ayrılmalıdır.

Bunun  üçün  məktəblər  açılmalı,teərübəli  psixoloqlar,müəllimlər  işə  cəlb          olunmalıdır.Uşaqlara cütlər şəklində tapşırpıqlar verilməli,puzzlelar paylanmalıdır.Sensor  işıqları  onları  sakitləşdirir,buna  görə  də  onlar  üçün  xüsusi  otaqlar       hazırlanmalıdır.Bu  tip    uşaqların  etməli  olduğu  işlərə  deyil,bacardığı  işlərə     diqqət  yetirmək  lazımdır.Onları  olduğu  kimi  sevmək  lazımdır.“Kaş  bunu  edə  bilrədi,kaş  onu  edə  bilərdi”demək  yerinə  uşaqlara  dəstək  olmaq  lazımdır.Bu   zaman  yadıma  düşən  bir  hekayəni  də  nəql  etmək  istəyirəm.Bir  ananın  hər     iki  övladı  da  bu  xəstəlikdən  əziyyət  çəkir.Bir  gün  yol  gedərkeə  yol  ayrıcında  övladlarından  birinin  autizmi  tutur.Uşaq  yola  yıxılıb  ağlamağa  başlayır.Hər     tərəfdən  maşın  gəlir.Ana  nə  edəcəyini  bilmir  və  kömək  istəyir.Heç  kim  ona  kömək  etmir.  Ana  əlacsız  qalıb  özü maşınların üzərinə yeriyib onları saxlatdırır.Övladına  yaxınlaşmaq  istəyən  zaman  digər  övladını  yolda  duran  yaşlı  birinə  tapşırmaq  istəyir.Yaşli  adam  anaya  kömək  etmir.Ana  özü  güclə  uşaqlarını      götürüb  evə  qayıdır.

Hətta  ana  dedi  ki,bizi  marketdən  çıxardıqları  vaxt  belə  olub.Marketə  girərkən  uşağı  həyəcanlanıb  və  bu  zaman  qışqırmağa  başlayıb.Bundan  qorxan    müştərilər  ananın  çölə  çıxmasını  tələb  edib.Bu  vəziyyətdə  hər  kəs  özünü  o  valideyinin  və  uşağın  yerinə  qoysun.Belə  bir  vəziyyətdə  bu  uşaqlara  biz  kömək        etməsək  kim  kömək  edecək?Axı  bu  xəstəlik  toxunaraq  və  ya  yayılaraq  keçən  xəstəlik  deyil.Niyə  də  onların  əlindən  tutub  oynamağı  cəmiyyətlə  əlaqə           qurmağı  öyrətməyək?Kənardan  baxdığımız  zaman  bu  uşaqların  başqaları  ilə   oynamaq  istəmədiyini  düşünə  bilərik.Amma  bu  belə  deyil.Sadəcə  cəmiyyətlə  bağlantınıi  necə  quracağını  bilmədiyi  üçün  bunu  etmir.Bu  zaman  digər           uşaqları  onunla  oyun  oynamağa  dəvət  etmək  məncə  daha  düzgündür.Belə      uşaqları marketdə,küçədə,qonşuda,hər  hansısa  bir  məkanda  gördüyümüz  zaman  qaçmalı  deyilik.Qayğı  göstərməliyik.Bu  xəstəlik  onların  seçimi  deyil.Belə       yaşamağı  onlar  seçməyib.Bunu  bütün  ağırlığıyla  onlar  yaşayır.Biz yox.Bizlərin  köməyi  olmadan  onlar  xəstəliklə  mübarizə  apara  bilməzlər.

Biz  autizmə  bir  xəstəlik  yox  xüsusi  istedad  kimi  baxmalıyıq.Bəlkə  də  onlar  gələcəyin  ən  məhşur  idmaçısı  ola  bilmez,bizi  olimpiyadalarda  təmsil  edə        bilməz.Amma  hər  hansı  bir  mövzuya  diqqət  yönləndirmələri,beyin  tutumu  və  musiqi  düyümü  baxımından  gələcəyin  Eynşteyni,Mozartı  ola  bilərlər.

İndiki  dövürdə  bəzən  onların  da  autizm  olduğu  fikri  irəli  sürülür.Bunun  üçün  də  onlara  daha  çox  vaxt  ayırmalıyıq  və  əmin  olmalıyıq  ki,bu  öz  bəhrəsini    göstərəcək.

Təhminə Qasımova

Go Back

Sorğu göndər