Düşüncə Jurnalı

header photo

Nəticə göstərilir : "Psixologiya"

Dismorfofobiya nədir?

05-08-2017

Dismorfofobiya nədir? İnsanın öz bədənindən utanması və intihar

Dismorfofobiya insanın öz bədən quruluşundakı çatışmazlıqları kompleks etməsi və kompleksin onun normal həyatına təsir etməsidir.

Dismorfofobiyanın yeniyetməlik dövründə meydana çıxması insanlarda sağalmaz izlər qoyur. Bu zaman onlar ətrafdakıların tənəsindən utanırlar və bu onların psixikalarında çatışmazlıqların meydana gəlməsinə səbəb olur. Bəzən bu fobiyaya orta yaşlı adamlarda da rast gəlmək mümkün olur. Əksər hallarda dismorfofobiya depressiya və ya intiharlarla yekunlaşır. Statistikanin nəticələri özünə qəsd edənlərin əksəriyyətinin dismorfofobiuyadan əziyyət çəkdiyini təsdiq etmişdir.

Dismorfofobiyanın diaqnozunu qoymaq aşağıdakılara əsaslanır:

  • * xəstənin öz bədən quruluşuna və xəstəliklərinə qarşı patoloji kompleksləri olur
  • * bir və ya bir-neçə fiziki problemə qarşı diqqətin çox olur
  • * xəstə öz qüsurunu faciəyə çevirir
  • * xəstənin daima öz qüsurları barədə danışaraq ətrafdakıların diqqətini özünə cəlb etmək istəyir
  • * xəstənin fikrinin yanlız öz çatışmazlığının və ya eybəcərliyinin üstündə olması

Dismofofobiyanın əlamətləri müxtəlif cür ola bilir. Onlar aşağıdakılarla əlaqədar olur:

  • * güzgü
  • * şəkillər
  • * uydurma fikirlər
  • * cəmiyytdən uzaqlaşma
  • * pərtlik
  • * diqqətin yanlız ö çayışmazlığına yönəlməsi
  • * öz deffektini düzəltməyə çalışmağa dirənmək

Dismorfofobiyadan əziyyət çəkən adamlar şəkillərinə və güzgüyə baxdıqları zaman intihar barədə düşünürlər. Əgər oların qüsurlarını düzətdirməyə pulları çatmırsa o zaman onlarda intihara cəhd halları baş verir. Bu səbəbdən də dismorfofobiyadan əziyyət çəkən xəstələri təcili müalicə etdirmək lazımdır. Xəstəliyin müalicəsi müxtəlif vasitələrlə aparılır. Adətən bu xəstəlikdən əziyyət çəkən adamların qüsurlarını plastik cərrhiyə yolu vasitəsilə müalicə etdikdə onlar başqa yerlərində qüsur axtarmağa başlayırlar. Ona görə də mütəxəssislər dismorfofobiyadan əziyyət çəkən xəstələri psixoloqların müalicə etməsi daha münasib sayılır. Kompleks müalicə isə daha yaxşı effekt verir. Bu zaman xəstə özünün bədənində qüsur olmadığını düşünür və özünü olduğu kimi qəbul edir. 
 

immunitet.az

Go Back

Capgras sindromu.

31-07-2017

 Capgras sindromu ən qısa tərifiylə tanış adamların əvəzinə, onlara çox bənzəyən saxtakarların keçmiş olduğuna dair hallusinasiyalarla xarakterizə bir sindromdur. Bu sindrom nadir olaraq görülür və daha çox şizofreniya anlayışı içində yer alır.

 Ona bəzəyirsən, çox bənzəyirsən, hətta bəlkə qohumsunuz; Aranızdakı yeganə fərq onun parlaq bir şahin və bir şahzadə, səninsə bir bayquş və satıcı olmağındır.

 Ecinnilər / Dostoyevski

 Uc və ilişməli fikirlər.

 Uc və ilişməli fikirlər.

 Capgras sindromu ilə bilinən bu psixotik pozğunluq, ilk dəfə 1923-ci ildə Fransız psixiatr Capgras tərəfindən ətraflı şəkildə təqdim edilmişdir. Psixiatr, mirasını əldə etmək və mülkünü əlindən ala bilmək üçün əvvəl ərinin və sonra qızının yerini alan saxtakarlardan - ya da həqiqətin tamamilə oxşarı olan surətlərdən - söz edən bir qadının halını qeyd etmişlər. Bu iki uc və ilişməli fikir, özündən başqa bir psixoloji narahatlıq ya da zehni pozğunluq ilə birlikdə ortaya çıxmadığı üçün daha da maraqlı və mürəkkəb bir hal almaqdadır.

 Sindrom şizofreniyanın bir əlaməti olaraq görülə bilər.

 Bu vəziyyət, hallusinasiya pozuntulardan biri kimi təsnif oluna biləcəyi kimi, şizofreniyanın bir əlaməti olaraq da görülə bilir. Bu sindromu ortaya çıxara bilməsi üçün psixotik prosesin nəticəsi olaraq həqiqəti qiymətləndirmə bacarığının pozulmuş olması lazımdır. Capgras, hallusinasiya prosesində özgəlik hiss etmə, güvən duymamaq ilə gedən bir paranoid tendensiyanın olduğunu açıqlamışdır. Son illərdə paryetal lob funksiya pozğunluğuna bağlı olaraq da ortaya çıxa biləcəyi irəli sürülmüşdür. Capgras sindromuna psixodinamik bir məna da yüklənir. Xəstə pis xüsusiyyətləri ilə tanıdığı ya da özünə bir sıra pis xüsusiyyətlər yükləyən adamı kənarlaşdırmaqda ancaq günahkarlıq duyğuları və ambivalans tutumu səbəbi ilə bu adamı kənarlaşdırır olmasının şüura çıxmasınına izn vermir. Bu səbəbdən qarşı-qarşıya gəldiyi adam ilə əlaqədar duyğularını o adamın yerinə keçən yoldaşına, onun saxtasını yönəltməkdə, beləliklə bu adam daha asan kənarlaşdırıla bilməkdədir. Bu sindromun necə nəticələndiyi yoldaşlıq etdiyi psixozun müalicəsində əldə edilən uğurla bağlıdır.

 “Qarşımdakı üz qardaşıma aid, lakin qardaşım deyil...”

 Məşhur Hindli nevroloq Vilayanur S.Ramachandran ortaya atdığı bir iddaya görə sindromun səbəbi, üzləri verməyə yarayan temporal lob ilə tanınan üzlərə duyğusal mənada reaksiya verməyi təmin edən limbiq sistem arasındakı əlaqənin bir şəkildə zədə görməsi və düzgün işləməməsidir. Bu zədə üzündən xəstə, qarşısında gördüyü tanıdığının üzünü tanımaqda, amma xəstə bu sifətə qarşı duyğusal mənada reaksiya yaratmır. Xəstə, qardaşı ilə qarşılaşanda və üzünə baxdıqda, qarşısındakı üzün qardaşının olduğunu bilir lakin duyğusal mənada ona "bu mənim qardaşım" hissini içində hiss etməz. Qarşıdakı üzü tanıyan amma hər hansı bir hiss oyatmayan beyin isə bu vəziyyəti xarakterizə etmək üçün "qarşımdakı üz qardaşıma məxsus amma qardaşım deyil" hallusinasiyası yaradır.

 Capgras sindromlu hallar araşdırılır.

 Mövzu üzərində aparılan iş üçün 2 ay içərisində dərhal dərhal eyni zamanda xəstəxanaya yatan, paranoid şizofreniya diaqnozu almış 8 Capgras sindromlu hal, Capgras sindromu olmayan 8 hal ilə müqayisə edilmişdir. Hallar xəstəxanada qalış müddətləri, yatış sıxlıqları, xəstəlik müddətləri, müalicəyə verdikler cavab, istifadə edilən antipisixotik doza, əlavə müalicə üsulları, xəstəxanaya yatış ayları kimi xüsusiyyətləri prizmasından qiymətləndirilmişdir. Capgras sindromlu xəstələrin, atipik nevrotiklərə daha yaxşı cavab verdikləri hal sayı artırılaraq bu nəticələrin təsdiqlənməsi lazım olduğu qənaətinə gəlinmişdir.

 Bir xəstənin xatirələri.

 Capgras sindromuna tutulmuş bir xəstənin yaşadıqlarından bəhs edən maraqlı bir nümunə:

 Hər şey mənə bir az qəribə görünməyə başlayır, bir qədər süni kimi məsələn. Bəzən, ətrafımdakı heç bir şeyin həqiqət olmadığı hissinə qapılıram. Sanki hər şey bir səhnə və hər kəs bir rol oynayır. Kimə doğrudan etimada bilirəm? Sonunda cəsarətimi toplayıb bu vəziyyətdən arvadıma söz etdim.

 Mənə qəribə bir şəkildə baxdı və bir həkimə getməyimin lazım olduğunu söylədi. Bu davranış  onun görəcəyi şey deyil. Əslində, qulağa dəlicəsinə gəlir bilirəm, amma getdikcə daha tez-tez, bu qadını həqiqətən tanıyıb tanımadığımı düşünməyə başladım. Son zamanlarda çox əsəbi və narahat görünür; Əvvəllər heç belə deyildi. Əslində tam olaraq nəyin dəyişdiyini söyləmirəm amma bütün bu xırda dəyişikliklər, mənə bəzən onun əslində mənim arvadım olmadığını düşündürür. Evlediğimiz zamanlarda çəkilmiş köhnə bir sıra fotoşəkillərlə, yaxın zamanlarda çəkilmiş olanları müqayisə etdikdə, bu dəyişikliklərdən bəzilərini həqiqətən görə bilərsiniz. Barmaq izlərini müqayisə etmək bir şeyləri sübut edə bilir mi deyə düşünürəm...

 Nəticə olaraq bu sindromdan əziyyət çək olan xəstələr yaxın münasibətdə olduğu şəxslərin yerini eyni görünüşdə olan, amma saxtakara bənzərlərinin aldığı özünə bu şəkildə bir sui-qəsd qurulduğu hallusinasiyası xarakterizə psixotik pozğunluq.

 

 

 Mustafayeva Sünbül Münasib qızı

 Narınc Könüllüler qrupunun üzvü

 

 

Go Back

Bəlkə bu fobiyalar sizdə də var?

28-07-2017

      

Hər bir şəxsiyyətin mənliyində həm qayğıları, həm də qorxuları vardır.Bunlar təbii duyğulardır.Lakin qorxu və qayğının dərəcəsi insanın günlük həyatında fəaliyyətinə mənfi təsir edirsə, ortada təbii olmayan bir vəziyyət var deməkdir.Təbii olmayan bu vəziyyətə də fobya deyilir.

Fobyalarda duyulan qorxu məntiqsiz və həddən artıqdır.Fobya sahibi olan insanlara fobik deyilir.Qadınlarda kişilərə nisbətən iki qat daha artıq görülmüşdür.Fobyalar müalicə olunmayacaq narahatlıq deyildir.Çox insan müalicədən sonra bu davranışlardan xilas olur.Hər insana fərdi xüsusiyyətlərinə uyğun müalicə tətbiq edilir.

İndi isə ən çox yayılan və tez-tez rastlaşdığımız fobyalara deyil, qeyri-adi fobyalara nəzər salaq:

Limnofobya – göllərdən qorxma fobyası. Düşünün, səssiz bir yerdə göl kənarında oturmuş istirahət edirsiniz...Lakin göl fobyanız yoxsa! Bəzi insanların göl fobyaları var.

Chirofobya – öz vücudundan qorxma.Bu fobyaya sahib olan insanlar, vücudlarındakı hər hansı bir bölümdən qorxarlar.

Peladofobya – keçəl insanlardan ya da keçəlləşməkdən qorxma.Bu qorxu əsasən kişilərdə görünür və qorxunun dərinliklərində isə keçəl qalmaq gizlidir.

Chaetofobya – tük və saçlardan qorxma.Peladofobyanın əksinə bu qorxuya sahib olanlar saç və tüklərdən qorxurlar.

Agyrofobya – yol keçmək qorxusu.Agyrofobik insanların yol keçmə qorxusu vardır ki, bu fobya da şəhərdə yaşamalarını çox çətinləşdirir.Bu fobyanın dərəcələri vardır, kiçicik bir küçədə belə yol keçmə qorxusu ola bilər.Bu fobya, avtomobil fobyasından ayrı olaraq öyrənilir.

Pediofobya – oyuncaq gəlinciklərdən qorxma.Bu qorxuya sahib olan insanlar yalnız qorxunc olan oyuncaqlardan deyil, bütün oyuncaq gəlinciklərdən qorxarlar.Daha dəqiq desək, bu daha çox “canlı və duyğusu olan şeylərə çox bənzəyən cansız şeylərə” qarşı duyulan bir qorxudur.

Demonofobya – şeytan qorxusu.Bu qorxuya sahib insanlar, ətrafda davamlı pis ruhlu məxluqların gəzdiyini və ətrafa, insanlara zərər verdiklərini düşünürlər.

Pentherafobya – qaynana fobyası.Bu qeyri-adi fobyalar içərisində ən geniş yayılanı budur.Əlbəttə evli insanlar həyatlarında bir neçə dəfə bu qorxunu yaşamışdırlar.Həqiqi mənada bu qorxunu çəkən insanlar həll yolunu ya terapiyada, ya da boşanmaqda tapırlar.

Graphofobya – yazı və ya əl yazısı fobyası.Graphofobya ilə baş etməyə çalışanlar yaxşı yazı yazma istedadlarından şübhə edirlər və bu mövzuda uğursuzluğa uğramaqdan həddən artıq qorxurlar.

Eisoptrofobya – ayna və ya özünü aynada görməkdən qorxma.Ayna qorxusuna daha çox ayna qarşısına keçdikdən sonra ruhlarla bağlantıya keçmə qorxusu aiddir.Bu fobyaya sahib olanlar hər nə qədər mənasız olduğunu bilsələr də, ayna qarşısına keçdikdən sonra inanılmaz bir narahatlıq yaşayırlar.Bu fobya daha çox batil inanc olduğu üçün aynanın qırılmasının onlara bədbəxtlik gətirəcəyini düşünürlər.

                                                             Tərcümə etdi: Ülfət Abbaszadə

                                                              Narınc könüllü qrupunun üzvü.

 

Go Back

İntihar haqqında səhv bilinənlər və doğrular.

27-07-2017

İntihar hadisələrini araşdıran mütəxəssis Marcia Valenstein müxtəlif zamanlarda intihar meylində artım olduğunu söyləmişdir. Lakin bu hərkəsin təxmin etdiyi kimi insanların gərgin olaraq işlədiyi zamanlarda deyildir.

     İntihar nisbətləri rəqəmə görə yüksəlməkdə;

     2.000 metr və daha çox yüksək yerləşim yerlərində intihar nisbətləri dəniz səviyyəsindəki yerlərə görə 70% daha çoxdur.

Sucidə_main

    Gənclik zamanları riskin ən yüksək olduğu zaman.

        Dr. Valenstein – a görə yeniyetməlik zamanında intihar etməyə meylli olan insanlar diqqət çəkmə məqsədi güdərkən, orta yaşlılar sadəcə öz həyatlarını sonlandırmaq üçün belə bir hərəkət edərlər.

      Xüsusilə 85 yaş üzəri və ağ dərili insanlar böyük risk altındadırlar. Aparılan  araşdırmalara görə, 65 yaş və üzəri insanlarda intihar nisbəti hər 100.000 – də 14 olduğu halda bu insanlarda nisbət %49.8 qədər çıxmaqdadır.

     Ağ dərili insanlarda intihar nisbəti digər irqlərə görə daha çoxdur.

      Amerikada yaşayan ağ dərili insanlar, zənci, Asiyalı və İspanyalılara görə daha çox intihara təşəbbüs etmişdirlər.

      Dr. Valenstein mövzu ilə əlaqədar bunları demişdir: “Heçkimsə ağ dərililərin intihar meylinin çox olmasının səbəbini bilmir. Bu vəziyyət ictimai dəstəyin fərqli olmasından qaynaqlana bilər”.

    Yazma stili ilə intihar riski arasındakı əlaqə.

       Yaradıcılıq, depressiya və intihar arasındakı bir əlaqə olduğunu keçmişdəki nümunələrlə dəstəkləyə bilərik. Tarixdəki bir çox yaradıcı sənətçilər əslində ağıl xəstəliyi səbəbindən sıxıntı çəkmişlər. Depressiya, Charles Dickens, John Keats və Tennessee Williams kimi bir çox məhşur insanın zehninə təsir etmişdir.

     Depressiya ümumiyyətlə intiharla nəticələnməkdə.

      Depressiya zamanlarında 3 insandan 2 – si intihara təşəbbüs etməkdədir. Buna rəğmən sadəcə 3 insandan 1 – i spirtli içki aldığında intihar etməkdədir. Ailələrdə risk nisbətinə təsir etməkdə. Keçmişdəki ailə böyüklərinin yaşadığı depressiyalar, sonrakı nəsillərin eyni vəziyyətə məruz qalmasına səbəb olmaqdadır.

          Tərcümə edən; Abbaslı Vəzifə Səfər qızı ADPU-nun Korreksiyaedici təlim 3 – cü kurs tələbəsi. Narınc könüllü qrupunun üzvü.

 

Go Back

İnsanlar qarşısında çıxış edə bilmirəm, üzüm qızarır!

27-07-2017

Sosial  mühitdə özünü ifadə edə bilməmək, sosial münasibətlərə başlaya bilməmək ya da davam etdirə bilməmək, özünə güvənməmək, davamli özünü tənqid etmək və bunlarla yanaşı mövcud olan həyəcan sosial fobiyaya işarə edə bilər. Bu əlamətləri günlük həyatında həddindən artıq yaşayan insanlar başqaları ilə bu özəl vəziyyəti paylaşmaq, bir mütəxəssisə müraciət etmək və sıxıntılarını ona danışmaqdan çəkinə bilər. Onlar cəmiyyət arasında olmamağa çalışaraq bu psixoloji vəziyyəti daha da pisləşdirirlər.

            Həmişə başqalarının özlərindən daha yaxşı, daha gözəl və daha uğurlu olduğunu düşünərlər. Özləri heç bir halda heç nəyi bacarmirlar. Özlərini bəyənməzlər. İnsanlar arasında olarkən hər kəs onlara baxır və onlarla bağlı pis şeylər düşünürlər. Özlərinə güvənləri yoxdur və həmişə hər şeyin pis tərəfini düşünürlər. Etdikləri hər bir hərəkətdə səhvə yol verəcəklər və insanlar onları lağa qoyacaq. Əgər bu əlamətlər sizdə də varsa, ola bilsin ki siz də sosial fobiyadan əziyyət çəkirsiniz.

            Fiziki əlamətlər sosial fobiyalı insanlarda onları narahat edən əsas amillərdəndir. Bəzi insanlarda özünü daha çox göstərən bu əlamətlərə urəyin daha sürətli atması, sürətli nəfəs alma, tərləmə, titrəmə, mədədə narahatlıq, üz qızarması aiddir. Sosial fobiklər bu əlamətlərin və düşüncələrin yersiz olduğunu bilərlər lakin onlardan qurtula bilməzlər. Dəvətlərə, yığıncaqlara getməz, ya da getməkdə çətinlik çəkər və təxirə salarlar. İnsanlar arasında yemək yeyə bilməmə, yazı yaza bilməmə, insanlarla göz kontaktı qura bilməyən sosial fobiklər üçün insanlar qarşısında çıxış etmək, sözün əsl mənasında bir işgəncədir.

            İnsanların çox olduğu yerlərdə danışmaq, çıxış etmək qoroxusunun bəzi insanlar üçün hörümcək və ya yüksəklik qorxusundan daha şiddətli olduğunu bilirdiniz? Bir çox halda sosial fobiyanın əlaməti olan bu problemə nə səbəb olur? Ağlımızdan keçən bəzi səbəblər:

            İnsanlar sizi tənqid edə bilər, həm də çox ağır şəkildə

            Özünüzü axmaq kimi hiss edə bilərsiniz  

            Sizi sevməyə bilərlər

            Başqaları qədər yaxşı olmaya bilərsiz

            Başa salmaq istədiyinizi başa düşməyə bilərlər

            Bəs bu vəziyyətlə necə başa çıxmaq olar? İnsanlar qarşısında çıxış etmək çətin bir şey ola bilər, lakin bir az həyəcanlanmaq yaxşıdır. Həyəcan sizi oyaq tutar, çox raahat olmağınıza əngəl olar, nəticədə daha az səhv edərsiniz. Xüsusilə özümüzü narahat hiss etdiyimiz zamanlarda bütün diqqətimizi öz üzərimizə yönəldirik ki bu daha da həyəcanımızın artmasına səbəb olur. Həyəcanımızı doğru yönəltmək istəyirsinizsə özünüzdən başqa bir şeyə istiqamətlənin. Ətrafınızı incələməyə cəhd edin. İnsanların nə geyindiyinə, davranışına və hərəkətlərinə diqqət edərək diqqətinizi dağıda və həyəcanınızı öz lehinizə çevirə bilərsiniz. Diqqətinizi öz üzərinizdəm çəkmək üçün yönələcəyiniz onlarla şey tapacaqsınız. Necə hiss etdiyinizi düşünməyi buraxdığınız halda özgüvəninizin necə artdığının şahidi olacaqsınız. Unutmayın ki, səhv etmək çox normaldır. Hər kəs səhv edə bilər. Lakin səhv etməkdən qorxmaq sizi daha çox səhv etməyə vadar edə bilər. Tək bir yerdə durmaqdansa sizin üçün ayrılan ərazidən tam istifadə edib hərəkət edə bilərsiniz. Mümkün olduqca hər bir insanla 1-2 saniyəlik göz kontaktı qurun. Slaydlarınızla deyil, dinləyicilərlə danışın, unutmaylın ki slaydlar sizi dəstəkləmək üçün ordadırlar. Haqqinda danışdığınız mövzu nə qədər sıxıcı olsa da onu zarafatlarla bəzəyərək işin içindən çıxa bilərsiniz. Əgər öz cəhdinizlə həyəcanınızı idarə edə bilmirsinizsə mütəxəssiz yardımı almağınız lazımdır.    

            Narınc Könüllü qrupunun üzvü – Lalə Fətəliyeva                                           

                                                                                                          

           

            

Go Back

STRESS ÇARXINDAKI GÖRÜLMƏYƏN TƏHLÜKƏ

27-07-2017

Son zamanların məşhur oyuncağı stress çarxının bəzi ölkələrdə qadağan edilməsiylə birlikdə ölkəmizdə də müzakirələr artmış vəziyyətdədir. Oyuncağın diqqət dağıdıb dağıtmaması danışılarkən əhəmiyyətli bir digər nöqtə olan asılılıq mövzusu gözdən qaçmaqdadır.

Zaman keçdikcə bu və bənzəri oyuncaqların məşhur olduğunu dilə gətirən Mütəxəssis Klinika Psixoloq və Pedaqoq Gülşah Öztürk Erten, xüsusilə uşaq və gənclər arasında sürətlə yayılmaqda olduğunu ifadə edir.

Başda günahsız görünən bu oyuncaqlar zamanla asılılıq dərəcəsində maraq gördüyündə reaksiyalar başlayır.

STRESS ÇARXINDAKI GÖRÜLMƏYƏN TƏHLÜKƏ

Asılılıq bütün zərərlərinə qarşı adamın iradəsinin dövrə xarici qalması, davamlı eyni fəaliyyətlə məşğul olaraq idarəsinin itməsi vəziyyəti olaraq təyin oluna bilər. Vəziyyətin davam etməsinə mane olunmadığı təqdirdə adamın davranış, romantik, ictimai və akademik olaraq mənfi təsirlənməsi söz mövzusudur.

Təməlini ruhi boşluğunun doldurulması təşkil edirBağımlığı təməlində isə ruhi boşluğun doldurulması var. Bu baxımdan baxıldığında öz güvən problemi yaşayan, sosyallıqdan uzaq, özünü qiymətli və kafi hiss etmək istəyən, bu oyuncaqlarla diqqət çəkib görülməyə çalışan uşaq olduğunu söyləmək mümkündür. Davamlı bir şeylərlə məşğul olma səyi; anda qala bilməmə və düşünməkdən qaçmaq olaraq şərh oluna bilər.

Qısa zaman içində rahatlama təmin edir amma ..Bu baxımdan baxıldığında, bu cür oyuncaqlar bir çox uşaq üçün ictimai mühitdən uzaqlaşacağı, sorumluluklarıyla üzləşməkdən qaçacağı zaman meydana gətirməkdədir. Uşaqlar üçün qısa davamlı rahatlama təmin etsə də uzun zaman istifadə edildikdə emosionalvə ictimai problemlər yarada bilər.

 

İDMAN VƏ HƏRKƏTLİ OYUNLAR

 

Bu cür oyuncaqlara olan marağın artmasının bir digər səbəbi olaraq uşaqların həyatında idman və hərəkətli oyunların yerinin azalması göstərilə bilər. Əvvəldən açıq havada, parklarda, ictimai qarlılıqlı təsirin çox olduğu oyunlar söz mövzusu olarkən indiki vaxtda tək başına oynanan hətta virtual oyunlar seçilməkdədir. Edilən araşdırmalar yalnız oynanan oyunların məğlub olmaqdan qaçma dolayısı ilə acı verən hərəkətdən uzaqlaşma olaraq seçildiyini ortaya qoymuşdur.

İnsan  narahatlıqdan qaçar həzz verən hərəkətlərə yönəlir

 

Asılılıqdan isə dopamin səviyyəsi artar və həzz alınır. Dopamini artırmaq isə xoşuna gələn şeyin təkrarlanması ilə mümkündür. Bu sistemin çox xəbərdar edilməsi isə asılılıq müddətini başladar.

Bu məlumatlardan yola çıxaraq stress çarxı və bənzəri oyuncaqların ümumi olaraq uşaq üzərindəki təsirlərinə baxmaq üçün uşaqların hansı məqsədlə bu oyuncaqlara yönəldiyini diqqət etmək lazımdır. Stress çarxının, uşaqların ehtiyaclarını anlamamız üçün bizə fürsət təmin edən oyuncaqlar olaraq görülməsi və bu sahələrdə uşaqların dəstəklənməsi qadağalardan çox daha təsirli olacaq.

Tərcümə etdi Narınc Uşaq Psixoloji Mərkəzin könüllüsü Əkbərzadə Təhminə

Mənbə huriyyetaile.com

 

 

Go Back

Əlehdar olma qarşı gəlmə pozğunluğu

26-07-2017

Ən sıx görülən əlamətlər yetkinlərə qarşıgəlmə, mənfi və düşmanca davranışlar, kin tutma, sözlə təcavüz və fiziki hücum bildirən davranışlardır.Bu davranışlar, inkişaf xüsusiyyətləriylə açıqlana bilməz, 6 aydan uzun davam edər, davranış pozğunluğu əlamətlərinin tamamı qarşılanmaz.Qızlarda bilavasitə davranışlar(passiv), sözlə təcavüz və əlaqəli təcavüz daha geniş yayılıb.Kiçik başlanğıclı(məktəböncəsi) daha mənfi seyredər, yaşla bərabər qayğı və depresiya kimi pozğunluqlarla bərabərlik artar.Diqqət çatışmazlığı hiperaktivlik pozğunluğu ilə geniş bir bərabərlik göstərir.

Davranış problemlərinin ortaya çıxmasında sosial problemlər, bağlanma problemləri, əksiklik, yaşanılan çevrədə şiddət, ailə içi istismar, valideynlərin əsassız davranışları, uyğun supervizyon verməmələri, sıx və yersiz cəzalandırma kimi faktorlar yer alır.

Əlehdar olma qarşı gəlmə əlamətlərinin ortaya çıxmasının qarşısını almaq üçün bir neçə istiqamətlər istifadə edilməkdədir.

Davranış pozğunluğu:

Davranış pozğunluğu evdən və məktəbdən qaçma kimi qanunları aktiv olaraq çeynəmə hərəkətləri, başqasının əşyasına vəya şəxsinə istiqamətli təcavüz, təhtit, cinsi təcavüzkarlıq, oğurluq, qəsb, heyvanlara əziyyət vermə kimi davranışlarla şərtlənir.

Bu davranış pozuntuları 3yoldan birini izləyərək inkişaf edər:

Nüfuz ilə qarşıdurma yolu.12 yaşından öncə inadkarlıqla başlar, əlehdar olama və qarşı gəlmə davranışları ikinci səviyyədə yer alır, üçüncü səviyyədə isə nüfuzdan qaçma davranışları ortaya çıxır.

Gizliyol:15 yaşından öncə kiçik, gizli hərəkətlərlə başlar, ikinci səviyyədə mülkə zərər vermə vardır, üçüncü səviyyədə orta dərəcədə günaha istiqamətli davranışlar, dördüncü səviyyədə isə ciddi günaha istiqamətli davranışlar ortaya çıxır.

Açıqyol:Bu yol kiçik təcavüzlərlə başlar, ikinci səviyyədə fiziki davalar və şəbəkəli davalar yaranar, üçüncü səviyyədə ciddi təcavüzkarlıq ortaya çıxar.

Normal inkişaf sırasında bir çox yeniyetmədə davranış problemləri görünür.Bu problemlər ümumilikdə daha nadirdir və daha az təkrarlar, yəni davranış problemləri davamlı və sıx göstərən fərdlərlə nadir göstərənlər arasında inkişaf fərqlilikləri vardır.Normal inkişafda nadirən ortaya çıxan davranışlar özlüyündən azalma meyli göstərir.

Davranış pozğunluğunun davametdiyi müddətdə isə antisosial kişilik pozğunluğu ortaya çıxar.

 

Antisosial kişilik pozğunluğu və psixopat.

Antisosial kişilik pozğunluğu, digər insanların haqqlarına qarşı davamlı olaraq təcavüz göstərmək, məsuliyyətsizlik, təcavüz və peşmanlıq hissetməmə xüsusiyyətlərini özündə daşıyır.Psixopat isə özünü fərdlər arası və uyğunluq ilə bağlı problemlər, vicdansızlıq və digər insanlar üzərində hakimiyyət qurma ilə göstərir.Antisosial kişilik pozğunluğu faktların çoxunda davranış pozğunluğunun inkişaf etmiş bir vəziyyətini təsəvvür edər.Antisosial kişilik pozğunluğu və psixopatiyanın müalicəsi olduqca çətindir.

 

Müalicə prinsipləri:

Müalicə prinsipləri, ailə və uşaqla yaxşı terapevtik əlaqə qurmaq,mədəni mövzulara diqqət etmək, standart uyğunluqlarla birdən çox mənbədən məlumat toplamaq, müalicənin fərdiləşdirilməsi, ana və ataya müdaxilələr işlənilməsi, vacib vəziyyətlərdə dərman istifadə edilməsidir.Ayrıca sinif təməlli yanaşmalar da önəmlidir.Qısamüddətli, sadəcə dərmanla edilən müalicələrdən və ”sərtlik” ehtiva edən tutumlardan müsbət nəticə alınmaz.

Fərdi cəhtlər kişilik pozğunluqlarından önəmlidir, ancaq uzun müddətli müalicələr lazım olur.

 

http://www.ozguroner.dr.tr/tani-ve-tedavi-alanlari/davranis-bozukluklari.html

Go Back

Bəzi psixoloji gərçəklər...

26-07-2017

 

İnsan psixologiyası bilinməzlərlə doludur. Bəzi psixoloji gərçəklərə nəzər salaq...

İnsanın özü özünü qıdıqlaya bilməsi mümkün deyildir. Sadəcə bəzi şizofren xəstələri, özü özlərini qıdıqlaya bilirlər!

Dünyada psixoloqlar tərəfindən bilinən 400-dən artıq fobiya növü vardır.

Beyin, sıxıcı insanlardan dinlədiyiniz sıxıcı danışıqları olduğu kimi qeyd etmir. Onları daha maraqlı hala gətirərək yenidən yazır.

Aparılan araşdırmalara görə, profil səhfələrində çox sayda “selfie” yükləyən kişi istifadəçilərin, psixopat və narsistik şəxsiyyət pozuntusuna sahib olma ehtimalı çox yüksəkdir.

Dinlədiyiniz musiqi növü dünyanı qavrama formanıza da təsir edir.

“Aşiq olmaq” ilə “Obsessiv – kompulsiv şəxsiyyət pozuntusuna sahib olmaq” vücudda eyni bioloji təsiri yaradır.

Araşdırmalara görə, pulu fiziki olaraq bir şeylərə “sahib olmaq” üçün deyil, “təcrübə qazanmaq” üçün xərcləmək insanı daha çox xoşbəxt edir.

“Yeriyən cəsəd sindromu” adlanan xəstəliyə sahib olan insanlar ölü olduqlarını, ətlərinin çürüdüyünü, orqan və qanlarının olmadığını düşünür!

Televizorların və populyar mədəniyyətin həyatımıza girməsiylə ortaya çıxan bir digər ruhi pozuntu da “Truman sindromu” adlanır. Bu xəstəliyə tutulanlar həyatlarının hər anının filmdəki kimi gizlicə kameraya çəkilib televizorda göstərildiyini zənn edir.

Bir musiqinin “ən sevdiyiniz musiqi” olmasının səbəbi, onu həyatınızdakı “duyğusal bir an” ilə əlaqələndirmənizdən irəli gəlir.

Aparılan araşdırmalara görə, cahil insanların özlərini mükəmməl görməyə, ağıllı insanların isə istedadlarını dəyərsizləşdirməyə meyilli olduğu bilinir.

Paris sindromu, xüsusilə Yaponların tutulduğu qəribə bir psixoloji problemdir. Parisə gəlmədən əvvəl şəhərlə əlaqəli böyük gözləntiləri olan şəxslər, şəhərin gərçək üzü ilə qarşılaşınca depresyona girirlər.

Anadangəlmə görmə qüsurlu olan şəxslər şizofren xəstəliyinə tutulmurlar.

Mobil telefonunu itirmək artıq bir fobiya olaraq ədəbiyyatlarda yer almışdır. Nomofobi, mobil telefonu və bağlantısını itirmə qorxusu deməkdir.

                                                        Tərcümə etdi; Ülfət Abbaszadə

                                                        Narınc Könüllü qrupunun üzvü.

Go Back

YENİYETMƏLİK

26-07-2017

                                           

Yeniyetməlik dövrü müxtəlif ədəbiyyatlarda fərqli yaş dövrlərinə bölünmüşdür. Bəzi ədəbiyyatlarda 11 yaş, bəzi ədəbiyyatlarda isə 12 yaşdan başlayan bu dövrün bitmə tarixi də bəzən 17 və ya 19 yaş göstərilmişdir.Əsasən qızlar yeniyetməlik dövrünə oğlanlara nisbətən 1-2 il tez keçid edər. Yeniyetməlik dövrünün hansı yaşlari əhatə etməsi hər bir fərddə fərqlidir. Bu fərqlilik yeniyetmənin fiziologiyasından, fərdi psixi xüsusiyyətlərindən,aliəsindən, mühitindən və başqa bu kimi səbəblərdən bilavasitə asılıdır.Yeniyetməlik dövrü şəxsiyyətin formalaşdığı dövrdür.Elə ziddiyyətlər də yeniyetmənin “şəxsiyyət arayışında” meydana çıxır.Yeniyetmə “Mən kiməm?” sualına cavab tapana qədər bu dövr davam edir.

Yeniyetməlik dövrü uşaqlıqdan yetkinliyə keçid dövrüdür.Bu zaman yeniyetmə hər gün dəyişən bədəni və psixi halı arasında zidiyyətlər yaşar.Sürətlə artan fizioloji dəyişikliklər qarşısında yeniyetmə tez bir zamanda uşaqlıq ruhundan qurtularaq bu dəyişməyə uyğunlaşmaq istər.Özünün də dərk etməkdə çətinlik çəkdiyi yeni xüsusiiyətlər meydana çıxar.İlk növbədə müstəqilliyə hədsiz meyl özünü göstərir və valideynləri də narahat edən başlıca səbəblərdəndir.Yeniyetmə asılılıq duyğusundan azad olmaq,ekonomik azadlıq eldə etmək arzusundadır.

Yeniyetmə üçün en vacib ünsürlərdən biri cinsi rolunu qəbullanma və bu rola nə dərəcədə uyğun olmasıdır.Cinsi rolunu dost əhatəsində dərk etməyə çalışan yeniyetmə üçün valideynlərin sözləri önəm daşımır.Bu dövrdə valideynlərin cinsiyyətlə bağlı fikirləri yeniyetmələrdə aqresiyya yaradır.Özünü kəşf etmək üçün yeniyetməyə “özü kimilər” lazımdır.Digər yeniyetmələr arasında rahatlıq tapır,şəxsiyyətini formalaşdırır.Bu zaman yeniyetmə üçün en vacib ünsürlərdən biri olan dost çevrəsi ortaya çıxır.Dostlar bir yeniyetmənin həyatının mərkəzidir.Bu dövrdə dostluq qura bilməyən,hər hansı dost çevrəsində söz sahibi ola bilməyən yeniyetmələr böyük sıxıntılar keçirir.Xüsusən valideynlərin dost seçiminə qarışması,onları pisləməsi yeniyetməni valideynlərdən uzaqlaşdırıb dostlarına daha yaxın edir. Emosional böhran içərisində olan yeniyetmə qərarlarını özü vermək istər və heç kimin fikrini almaq istəməz.Lakin verdiyi qərarın arxasında durmaq,onun məsuliyyətini daşımaq yeniyetmə üçün çətindir.Belə çətinliklər içərisində valideynlər tərəfindən “uşaq yerinə qoyulmaq” yeniyetmənin özgüvənini aşağı salır. Digər mühüm ünsürlərdən biri yeniyetmənin peşə seçimidir.Valideynlərin bitmək bilməyən müdaxilələri bu vəziyyəti ağırlaşdırır.Bəzən valideynlər həyata keçirə bilmədikləri arzularına övladı vasitəsilə çatmaq istəyir. Qeyd olunan bu ünsürlər və daha artığı bir-biri ilə sıx əlaqədədir,zəncirvari xarakter daşıyır.Yeniyetmənin emosional dəyişiklikləri,qız-oğlan münasibətləri.dost çevrəsi,valideynlərlə münasibətlər,peşə seçimi və s. bu kimi amillər böhran yaradır.Əgər yeniyetmə düzgün istiqamətləndirilmirsə və müvafiq dəstək almırsa böhran getdikcə böyüyür və içindən çıxılmaz bir hala gəlir.Ailələrin yeniyetmə ilə bağlı qorxuları böyükdür.Dərslərindən yayınarsa,yalnış mühitə düşərsə,valideynlərindən uzaqlaşarsa nələr olacaqına dair fikirlər valideynləri daim narahat edir.Yeniyetməni necə anlamalı? Ona necə dəstək olmalı?Onu cəmiyyətə bir şəxsiyyət kimi necə qazandırmalı? və s. bu kimi suallar qarşısında nələr etməliyik?

Əslində valideynlər də övladlarının tez böyüməsi arzusundadır.Lakin bu arzu onları olduğundan böyük görməli olduğumuz anlamına gəlməz.Valideynlər övladının gün-gündən böyüyən bədəninə aldanmamalı,onun eyni uşaq olduğunu bilməlidir.Baş verən dəyişikliklərin böhran dövrü ilə əlaqəli olduğunu bilməli,yeniyetməni anlamağa çalışmalıdır.Valideynlər yeniyetmələrin onları dinləmədiyini iddia edər,yeniyetmələr isə valideynlərin onların  hər fikrinə qarşı çıxdığını düşünür.İlk növbədə yeniyetməni dinləmək vacib şərtdir.Yeniyetmə onu anladığınızı,şəxsiyyətinə və fikirlərinə hörmət etdiyinizi bilməlidir.Yeniyetmə həddindən artıq emosional olduğu üçün ona emosiyalarla təsir etmək daha mümkündür.Məsələn,evə gec gəldiyində valideyn ona qışqırmaq yerinə, bu vəziyyətdə nə qədər pis olduğunu,məyus olduğunu ona bildirməlidir.

                                                                           Narınc könüllü qrupunun üzvi Ülfət Abbaszadə

 

Go Back

Tənhalığın psixologiyası

26-07-2017

Tənhalıq bəzən duyğusuzluq kimi görünsə də, duyğusuz qalmaqdır, sevilməməkdir, özünü sevdirə bilməməkdir. Tənhalıq insanın özünü çarəsiz,dəyərsiz hiss etməsinə səbəb olur. İnsana əsl ağır gələn tənha qalması deyil, ehtiyacı olduğu zaman heç kimi yanında tapa bilməyəcəyini bilməsidir.

 Əsas tənhalıq qısa müddətli tənhalıq deyil. Bu tənhalıq zamanı özümüzlə hesablaşmaqdır. İnsan tənha qalıb,öz həyatı, həyatını,duyğu və düşüncələrini mühakimə etməli, bu proses sonunda özünü tanımalıdır.

 Bəzən kütlələr içində də özümüzü çox tənha hiss edə bilərik. Tənhalıq hissi insanda öz içində həll yolları istehsal etməkdədir. Amma bu həll bəzən ani və tamamilə həzz prinsipinə müraciət edə bilər.

 Tənha insanlar internet və ya komputer oyunlarından asılı olurlar. Davamlı izdihamlara qarışıb tənhalığını görməməzliyə vururlar. Tənha insanlar özlərini işlərinə həsr edir, bununla bağlı olaraq da uğur qazanırlar. Lakin bu onları qane etmir.

 Davamlı olduğu mühitdən və ya cəmiyyətdən özünə qarşı maraq gözləməkdə tənha insanlara aid xüsusiyyətdir. Bu insanlar intensiv emosional-sosial əlaqələr yaşamaqdan-bağlanmaqdan qaçırlar. İctimai münasibətlərdə səthi olurlar. Yaşadıqları hadisələr nəticəsində cəmiyyətdən uzaq qalmağı seçirlər (təcavüzə məruz qalmaq, qəsb və s.)

 Bütün insanlar cəmiyyətdə dəyər görmək, sevilmək qayğı görmək istəyirlər. Amma bəzən dəyər görmək istəyən fərd, özünü dəyər görmək istədiyi insana, qrupa, birliyə üstünlük davranışı nümayiş etdirər. Üstün olduğunu fərqli olduğun göstərərək dəyər və qayğı gözləyərlər. Məhz burada ideoloji və davranışsal xətanın ilk nəticəsi insanın tək qalmasıdır. Nəticədə insanlar özlərindən fərqli olana, uzaq olana, üstün olana deyil, özünə oxşayana, eyni səviyyədə olana dəyər verirlər.

 Əgər, şəxsin həyat yoldaşıyla arasında məsafə məsələsi varsa bu bir evdə iki nəfərlik tənhalıq yaşamaq deməkdir. Daxili o tənhalığı həyat yoldaşı doldurmaz. Beləliklə, yoldaşlardan biri davamlı bir bədbəxtlik və axtarış içində olur. Evli insanların tənhalığı daha ağır olur. İnsan bunu qəbul etmir. Bu səbəblə bu hal birlikdə həll olunmalıdır.

 Yaşlılar, yaxınları ilə birlikdə yaşadıqları zaman daha xoşbəxt olurlar. Bu zaman yaşlılar özlərini təhlükəsizlikdə hiss edirlər. Yaşlıların ən böyük problemi tək qalmaqdır. Çünki ailələrin uşaq sahibi olmalarının əsas məqsədlərindən biri də tənha qalmamaqdır.

 Tənha insanlar tənhalıqla başa çıxmaq üçün aşağıdakıları yerinə yetirməlidir:

  • Özümüzü mühakimə etməliyik. Biz niyə dost tapa bilmirik?
  • Münasibətlərimizdə gündəlik gözləntiləri deyil, uzunmüddətli hədəfləri qarşımıza məqsəd qoymalıyıq.
  • İnsanlara güvənmək barədə fikirlərimizlə deyil, şərait və ünsiyyətin xarakterinə görə hərəkət etməliyik. İnsanlara güvənmədiyimiz müddətcə  dərin və etibarlı əlaqələr qura bilmərik.
  • Yoldaşlıq və dostluq meyarlarını həqiqətlər üzərində qurmalıyıq.
  • Qarşı cinslə olan münasibətlərdə qarşılıqlı gözləntilərə həssas olmalıyıq.
  • Tənhalığa qalib gəlmək üçün real olmayan üsullar əvəzinə bizi inkişaf etdirəcək fəaliyyətlər tapmalıyıq.
  • Əgər içimizdəki duyğusal tənhalığın səbəbini bilmiriksə bu zaman bir mütəxəssisdən kömək almalıyıq. Bu hal həyati bir qalıq və ya psixoloji bir problemin göstəricisi ola bilər.

 

 

 

Mustafayeva Sünbül Münasib qızı

Narınc Könüllülük qrupunun üzvü

 

 

  

Go Back

OYUN TERAPİYASI

21-07-2017

Mövzu uşaqlar olduqda, ən təbii və özlərini rahat ifadə edə bildikləri mühit oyunlardır.
Oyun və oyuncaqlar vasitəsilə uşaqların ehtiyaclarını ifadə etmələrinə kömək edən 
xüsusi fəaliyyətə oyun terapiyası deyilir. Təhlükəsiz mühit yaradan təcrübəli bir 
oyun terapevti ilə uşaqlar istədikləri kimi oynamağa cəsarətləndirilirlər. Bu fəaliyyətdə
 emosional problemlərini ifadə etmələri üçün uşaqlara çox müxtəlif oyuncaqlar təqdim edilir. Uşaqlar oyun terapiyasının incəsənət, qum, xəyal gücü kimi müxtəlif formalarını istifadə edərək özlərini ifadə etmə şansına sahib olurlar. Oyun terapiyası travmatik təcrübələri olan uşaqların duyğularına çatmağı təmin edir, bunlarla necə mübarizə edəcəklərini öyrədir. Ən çox tətbiq olunan texnika rol oyunlarıdır. Oyun materialları kuklalar, oyun evləri, miniatür teatrlar, plastilinlər, kağız və rəngli karandaşlardır. Çətin təcrübə və vəziyyətlər təkrar canlandırılır ya da fiqurlarla və şəkillərlə ortaya qoyulur. Uşaqlar bu sayədə mənfi duyğularını yenidən yaşayırlar və terapevtin köməyilə bunların üzərində işləmə şansı tapırlar. Psixoterapiya əsaslı oyun terapiyası ana-atanın ölümü, boşanma və cinsi istismar kimi ağır təcrübələr keçirən 5 yaşından böyük uşaqlara kömək olur.

 

Uşaqlar üçün niyə oyun terapiyası?

Uşaqlar oynamağı sevirlər. Uşaqlar hisslərini böyüklər kimi mənalandıra bilmədikləri üçün bu haqda böyüklər kimi də danışmazlar. Buna görə də böyüklərlə aparılan terapiya forması uşaqlara uyğun deyil. Oyun uşaqlar üçün terapiya kimi istifadə olunduğunda uşaq yaşadıqlarını və duyğularını ifadə etmək üçün şərait tapır. Uşaqlar oyun zamanı yaşadıqlarının bir hissəsi olaraq davranışlarına təsir edən hirsliliklərini, qorxularını, kədərlərini yenidən yaradırlar. Oyun terapiyasının üstünlüyü uşaqların inkişaflarına uyğun terepevtik oyun yaratmaqdadır. Terapevt ilə uşağın qurduğu terapevtik münasibət isə uşaqların yaşadığı stressli, emosional təcrübəni əks etdirən oyunu yaratdıqlarında özlərini təhlükəsiz hiss etmələrinə imkan verən ən önəmli ünsürdür.

Oyun terapiyasında nə olur?

Oyun terapiyası yardımı ilə uşaqlar daxili dünyalarında mübarizə apardıqları emosional hadisələri bir yerə toplayan oyun yarada bilərlər. Bu təcrübələri uşaqlar, əsasən, şifahi olaraq bildirmirlər. Uşaq yaradacağı oyuna uyğun emosional problemlərini əks etdirən oyuncaqları seçir və oyununu yaradır. Bu, oyun irəlilədikcə inkişaf edir və problemlə bağlı anlama və rahatlıq yaranana qədər davam edir.

Oyun terapiyası uşağa necə kömək edir?

Oyun terapiyası müddətində uşaq hadisələrlə əlaqədar dünyagörüşlərini, davranışlarını dəyişdirə və başqaları ilə əlaqələrindən həzz alacaq hala gəlir. Uşaq oyun zamanı xəyal qırıqlıqları yaşadıqları hadisələri yenidən yaratmaqla oyun zamanı bu təcrübələri dəyişdirmə fürsəti tapır və beləcə həm oyun təcrübələri, həm də həyatdakı münasibətlərindən zövq alır.

Oyun terapiyasının müddəti nə qədərdir?

Oyun terapiyasının müddəti uşaqların keçmiş və bu gün də yaşadıqları hadisələrlə əlaqədar çox müxtəlif amillərdən asılıdır. İki ən əhəmiyyətli faktor uşağın hansı inkişaf dövründə olduğu və hər hansı bir travma varsa bu travmanın baş verdiyi yaşdır. Ümumiyyətlə, yaşanan hadisədən sonra nə qədər tez terapiya aparılsa terapiya müddəti də o qədər qısa olur.

Oyun terapiyası uşağın evdə oynadığı oyundan fərqlidirmi?

Evdə ya da terapiyada oyunun əsas funksiyası eyni qalır. Uşaqlar üçün oyun bir mənada yaşadığı dünyanı, insanlarla münasibətlərini məşq etdikləri təbii bir ünsiyyət yoludur. Təhsilli oyun terapevti ilə oyun emosional məqsədə xidmət edir. Bu da uşağın sağlamlığındakı tarazlıqda əhəmiyyətli rol oynayır.

Ana-atalar oyun terapiyasına qoşula bilərmi?

Oyun müalicəsində ailə ən əhəmiyyətli ünsürdür. Ailə ilə oyun terapevti arasındakı görüş nizamlı şəkildə davam edir. Terapevt uyğun görərsə, bəzən ailəni də oyuna dəvət edir. Həm də terapevt ailələrə uşaqlarının terapiya zamanı yaxşılaşma prosesinə kömək edəcək və terapiya otağı xaricində edə biləcəkləri tövsiyələr verir.

Oyun terapiyasının köməkçi ola biləcəyi psixoloji problemlərdən bəziləri hansılardır?

- PTSD (Post Travmatic Stress Disorder): Travma sonrası stress pozuntusu

- Həyəcan-təşviş pozuntusu

- Diqqət əskikliyi və hiperaktivlik (həddindən artıq hərəkətlilik)

- Oxuma pozuntuları

- Sosial içə qapanıqlılıq

- Güvən əskikliyi / depressiya

- Səbəbi aydın olmayan baş və qarın ağrıları

- Boşanma sonrası adaptasiya problemləri

 

 

Tərcümə etdi: Fatimə Qəhrəmanova (BDU – Təhsildə sosial psixoloji xidmət)

 

http://www.odakpsikoloji.com/konuoku.asp?id=46

Go Back

İzah etmənin gücü

21-07-2017

İnsan danışdığıyla,  özünü ifadə edə bildiyi ilə var olur bir az da.Özümüzü,  yaşadıqlarımızı və düşüncələrimizi ifadə etmək çox əhəmiyyətlidir.Bu izah etmənin nəticəsində qarşı tərəfdən aldığımız müsbət və hətta mənfi əks etdirmələr var  olduğumuzu əks etdirir.

İzah edən və paylaşan insan rahatlayar, içindəkini boşaltdığı üçün yüngülləşər və artıq içinə yeni bir

şeylər ala bilər,bu da içində bir nəhəng yaradar.Bu enerji verici və rahatladıcı bir döngüdür.

Amma bəzi insanlar ifadə etməz,ifadə edə bilməzlər.İfadə edərsə ciddiyə alınmayacağını, zəif nöqtələrinin öyrəniləcəyini düşünür bəlkədə...Və sonrasında bir də görərsənki, çiyinlərində yükünün altında əzildiyi içində danışmaq istədiklərinin toplandığı böyük bir torba.Bu torba insanın hərəkət qabiliyyətinə məhdudiyyət qoyar, insanı tez yorar.İşin qəribə tərəfi, bunu yaşayan bir çox insan bu yükün fərqində belə deyildir.Həmişə özündən soruşar, mən niyə beləyəm deyə..

Anam danışırdı;qədimdən biri pis bir yuxu görəndə get axan suya danış yuxunu, suyla bərabər pisliklər də axar gedər deyirlərmiş.Əslində bir həqiqət var bu misalda, mənfi olan

şeylər danışıldıqca zərərli təsirləri azalır və təsiri yox olur.Danışmadıqca eləcə də qalır.

Bəzən danışmaq istəyərsiniz amma özünüz özünüzə sual verərsiniz, kimə danışmalıyam, necə danışmalıyam.Təmin edici bir cavab tapmadığınız zaman yenə ən başdakı ürkək vəziyyətinizə geri qayıdarsınız.Yenə içinizdə tək başına qalmışsınızdır.Danışmağın  çox zaman ən təsirlisi qanlı canlı olanıdır.Amma bu olmazsa, bəzən

o qədim misaldakı kimi suya danışmaq, kağıza yazmaq hətta bir kompüterə belə yazmaq işimizə yarayabilər.

Yazaraq ifadə etmək, içini tökmək

kağızlara.Bir çox

pasiyentimə tövsiyyə etmişəm yazmasını, kağızlara danışmasını sıxıntısını.Yazabilənlər, əmək verəbilənlər

hər zaman qarşılığını müsbət olaraq almışlardır.Deyə bilirsiniz mən yazanda

nə olacaq, biri məni dinləmədikdən sonra, mənə tövsiyyələr vermədikdən sonra danışmışam, yazmışam nəyə yarar?Halbuki, rahatlamanın vacib olan bir hissəsi sadəcə

danışmaqla belə ortaya çıxa bilər.Siz danışın sadəcə, baxın

arxası necə də öz özünə gəlir.

 

http://psikoloji-psikiyatri.com/beyhan-budak/anlatmanin-gucu/

Go Back

Dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu (cəm şəxsiyyət)

20-07-2017

 

Dissosiyativ şəxsiyyət pozğunuğu əsasən ayrı-ayrı şəxsiyyətlərə durmadan çoxlu növ parçalanma olaraq görülür. Xəstəliyin yaratdığı problemlər, bir maddənin və ya ümumi tibbi vəziyyətin psixoloji təsirlərindən çox uzaqdır. Bəzi mütəxəssislər dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu xəstələrinin asanlıqla hipnoz edildiyini və bu xəstələrin simptomlarının yatrogen olduğunu, yəni terapistin təkliflərinə cavab olaraq ortaya çıxdığını düşünür. Digər tərəfdən, bəzi beyin görüntüləmə işləri bəzi xəstələrdə şəxsiyyət keçidləri ilə bağlı göstəricilərə çatmış vəziyyətdədir.

 Dissosiyativ şəxsiyyət pozğunuğunda xəstə; şəxsiyyət, yaddaş və şüurunu tək bir           şəxsiyyətdə yığmaqda çətinlik çəkər. Xəstənin əsas şəxsiyyəti adətən ona verilən adla tanınır və bu şəxsiyyət; passiv, asılı, günahkar və yatırılmış bir xarakter təəssüratı çəkir. Xəstənin büründüyü hər bir xarakterin öz hekayəsi, fərdi imici və şəxsiyyəti vardır. Bu xüsusiyyətlərin hamısı, adamın əsas şəxsiyyətindən çox fərqlidir.  

 Əlamətlər:

 Dissosiyativ şəxsiyyət pozğunuğu yaşayan xəstələrdə iki və ya daha çox şəxsiyyətin xüsusiyyətləri olur. Bu fərqli şəxsiyyətlərin  sayı 2 də ola bilər 100-dən çox da ola bilər. Adətən bu sayı 10-a qədərdir. Bu xarakterlərin ən azı ikisi, insanın davranış modellərini nəzarət altına alır. Hər xarakter öz hekayəsinə, fərdi görünüşünə, davranış modellərinə, fiziki xüsusiyyətlərinə və ada malikdir. Bəzi xarakterlər isə bəzi vəziyyətlərə xas olaraq ortaya çıxar. Alternativ şəxsiyyətlər çox qısa müddət ərzində dəyişə bilir, biri digərini basdıra bilir. Bir şəxsiyyətdən digərinə keçid psikososyal stresslə əlaqədardır.

 Bu xəstəliklə yaşayan insanların şəxsi keçmiş, insanlar, məkanlar, hadisələrə dair yaddaşlarında ciddi boşluqlar var. Fərqli şəxsiyyətlər müxtəlif hadisələri xatırlaya bilər. Ancaq adətən passiv xarakterlərin yaddaşları daha məhduddur. Dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu yaşayan insanlarda depressiya, narahatlıq, passivlik, asılılıq və ya günah kimi simptomlar görülür. Bu insanların uşaqlıq çağlarında davranış problemi və ya məktəbdə diqqət yetirmə problemi tez-tez görülür. Özünə zərər vermə və ya aqressiv davranışlar nümayiş etdirmə bir başqa simptom ola bilər. Dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu yaşayan insanlarda görmə və ya eşitmə hallüsinasiya ortaya çıxa bilər. İlk simptomların görülməsi xəstəliyin müəyyən edilməsi arasında keçən müddət adətən 6-7 il şəklindədir.

 Səbəblər:

 Bəzi insanlar dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu yaşayarkən bəzilərinin bunu yaşamamasının səbəbi tam olaraq bilinmir. Ancaq mütəxəssislər,dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu xəstələrinin çoxunun uşaqlıq çağlarında fiziki və ya cinsi istismara məruz qalmış insanlar olduqlarını deyir. Həmçinin dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu olan insanlarda adətən travma sonrası stress pozğunluğu da görünə bilər. Mütəxəssislər xəstəliyin irsi xüsusiyyətlərinə də diqqət çəkir. Belə ki, aparılan bir çox iş dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğu xəstəsi olan insanların bioloji yaxınlarında eyni xəstəliyin görülme sıxlığının, digər insanlara görə daha yüksək olduğunu göstərir. Həmçinin xəstəlik nə qədər çox gördükcə, diaqnozu da o qədər çətinləşir.

 Müalicə:

 Dissosiyativ şəxsiyyət pozğunluğunun əsas müalicəsi uzun müddətli psixoterapiyadan keçir. Müalicənin hədəfində isə fərqli şəxsiyyətlərin parçalanıb, daha sonra tək bir xarakterdə birləşdirilməsi yer alır. Xəstəliyin müalicəsi üçün xüsusi bir dərman olmur ancaq mütəxəssislər antidepressant, qorxuyla mübarizə edən və ya sakitləşdirici xüsusiyyətinə malik dərmanları, xəstəliyə bağlı digər simptomların yüngülləşdirilməsi üçün təklif edə bilir.

 

 

Mustafayeva Sünbül

NUPM Könüllü Qrupunun üzvü

http://www.uplifers.com/tum-yonleriyle-coklu-kisilik-bozuklugu-tanimi-belirtileri-nedenleri-tedavisi/

 

 

 


 

 

 

 

Go Back

Prader Willi Sendromu

20-07-2017

Prader Willi sendromu   (PWS)   başda   zəka  geriliyi,     duyğuların     pozulması   (duyqusal   balansızlıq ), əzələlərdə  güc    çatışmazlığı  (əzələ   zəifliyi),  qısa  boyla bərabər iştah pozuqluğuna bağlı morbid obezitenin gözləndiyi  nadir bir  genetik  xəstəlikdir.Xəstəlik adını ilk dəfə 1956-cı ildə təsvir edən üç həkimdən almaqdadır.(Prader  Labhart   və  Willi).

Xəstəliyin görülmə sıxlığı dəyişiklik göstərməklə bərabər ortalama hər 16000  canlı doğumda bir olaraq  qəbul  edilir.Bu vəziyyət oğlan və qız uşaqlarında bərabər nisbətdə görülməkdədir.Ümumiyyətlə genetik  və doğumla gələn bir sendrom olmasına rəğmən, doğumdan sonra hipotalamusa verilən bir zərər də bu sendromun yaranmasına səbəb ola bilməkdədir.Bu sendromun genetik    səbəbi atadan gələn 15.xromosomun qolunda 11 ilə 13 seqmentləri bölgəsində mövcud olması lazım olan genetik materialın yoxluğudur.Eyni xromosomun anadan gələn kopyasında Prader-Willi sendromuna yol açan genlər təzyiq altında olduğundan xəstəlik dominant keçiş göstərir.İtki bölgəsinin anadan gələn 15.xromosomda olması tamamiylə başqa bir xəstəliyə, Angelman sendromuna yol açar.Bu vəziyyətin səbəbi söz mövzusu xromosom bölgəsinin maternal və paternal genomunda fərqli şəkillərdə təzyiq altında olmasındadır.

Yeni doğulmuş PWS’li uşaqlar ümumiyyətlə hipotonik olur.Yeni doğulan dövrdə tənəffüs və bəslənmə problemləri tez-tez rast gəlinir.Bu dövrdə bir çox uşağın qidalanmasını borular vasitəsilə həyata keçirmək lazımdır.PWS’li insanlarda diqqətə çarpan bir özəllik, bir və dört yaş arası ortaya çıxan və həyatı boyu davam edən böyük bir iştah artımıdır.Sağlamlığına zərərli hədsiz köklük, aşağı kalorili diyet və fiziki fəaliyyətlər yoluyla qarşısı alınır.Hədsiz köklük fiziki fəaliyyəti əngəlləyə biləcəyi kimi sosial təcrit etməyə də yol aça bilir.Çoxlu yağ toplanması xüsusiylə sinə və sinə altında sıxlaşarkən, qollar və ayaqlar zəif qala bilər.Hədsiz köklük ürək-ağciyər xəstəlikləri, şəkər xəstəliyi və ən pisi ölümə səbəb ola bilər.Psixomotor inkişaf gecikir.Ümumiyyətlə uşaqlar iki yaşına gəldikdən sonra dəstək olmadan yeriyir, üş-dört yaşında və ya daha gec danışmağa başlayırlar.Sözləri qavrama qabiliyyəti ümumilikdə özlərini sözlü olaraq ifadə etmək qabiliyyətindən daha yaxşıdır.Bir çoxunda öyrənmə çətinliyi vardır.Bir çoxu oxumağı öyrənir,ancaq hesablama və mücərrəd düşünmə mövzularında problem yaşayırlar.PWS’li kiçik uşaqlar ümumi  olaraq şən və sakitdirlər.Zamanla bir çoxunda, başqalarına anlaşılmaz gələ biləcək, hirs partlaması və kədərə qapılma meyli ortaya çıxar.Bu vəziyyət xüsusiylə, təcrübənin yemək miqdarını azaltmağa istiqamətli cəhdlər kimi, ani təkrarlanan dəyişmələrində meydana gəlir.PWS’li şəxslərin bir çoxu xarici görünüşünə görə bir birinə oxşayır və nisbi olaraq dar, mimikasız bir sifətləri vardır, ağızları açıq durur və dodaq kənarları sallanır.Qardaş-bacılarına və ana-atalarına görə daha açıq rəngli saçları və bədənləri olur.Bir çoxunda çəplik və ya başqa görmə pozuntuları vardır.Gözləri badam formasındadır.bir çoxunun əlləri və ayaqları balacadır.Cinsi orqanları ümumilikdə az inkişaf etmiş olub, yeniyetməlik inkişafı əksik və ya gecikməkdədir.Boy uzanması zəifdir.

Prader-Willi sendomunda genetik analiz, xəstəliyin nadir görülməsindən və hələ xəstələrdə müalicəyə istiqamətli bir üsul olmadığına görə, xəstələrə ancaq diaqnoz üçün istifadə olunan testlər təklif edilməlidir.Xəstəliyin erkən diaqnozunda və ayrıca diaqnozda genetik analiz ən qəti nəticə verən üsuldur.

PWS üçün səbəbə söykənən bir müalicə yoxdur, ancaq şəxsin vəziyyətinə uyğun və yetərli fiziki məşq ilə birlikdə, erkən və davamlı bəslənmə təqibi önəmlidir.Xəstələrin bir çoxu, istənilən boy uzanması və əzələ kütləsinin təmin edilməsi məqsədiylə böyümə hormonu ilə müalicə edilir.Bu sendrom öyrənmə, ünsiyyət, motor və sosial funkiya ilə əlaqədər dəyişik problemlərə yol açır.Motor qabiliyyətlərini inkişaf etdirmək üçün vaxt itirmədən fiziki müalicə və danışma terapiyasına başlanılmalıdır.Ağrının yüksək olmasına görə, mikrobik vəziyyətləri təsbit etmək çətindir.Bu səbəblə də davamlı olaraq təqib altında olmaları lazımdır.Qarşıda  ortaya çıxa biləcək davranış problemləriylə bacara bilmək mövzusunda ailə təhsilm almalıdır.

 

 

St. Dr. Neslihan ARI

 

www.cocukgenetik.com/Prader-Willi-Sendromu

 

Go Back

Şizotipal Kişilik Bozukluğu

19-07-2017

Şizotipal kişilik bozukluğu, olaylara tepki vermek yerine, tepkilerini kendi içlerinde yaşayan, kimseyle ilişkisi olmayan kişilerin yaşadığı bir kişilik bozukluğudur. Bu kişiler yaşadıkları sosyal aktivite olaylarında aşırı heyecan, kuşku, kaygı ve alınganlık yaşarlar. Toplumda garip davranışlar, ilginç düşünceler sergilerler. Toplumdan soyutlanmayı istemeseler de, insanlara karşı mesafeli davranırlar. Gerçeklere karşı yabancı gibi davranırlar. Batıl inanışları, garip düşünceleri, gerçek olmayan kişilerden mesaj aldığına dair düşünceleri olan kişilerdir. Davranışlarında, duygu ve düşüncelerinde dağınıklık vardır. Bu kişilerin davranışlarında gariplik olması, konuşmalarının net olmaması, insanlarla olan ilişkilerinin bozulmasına neden olur. Kendilerine az sayıda arkadaş edinebilirler. Yabancıların yanında gergin olur, tarikat gibi gruplara katılma eğilimi gösterirler. Bu kişilik bozukluğuna sahip olan kişiler, ciddi olarak problem yaşar ve şizofren hastalara benzetilirler. Fakat şizofrenlere göre daha az garip davranışları vardır.  

Şizotipal kişilik bozukluğu özellikleri nedir?

  • Referans düşünceleri bulunur: Konuşmaların kendi ile ilgili olduğunu düşünür. Her söyleneni, bakışı ve tutumu yanlış algılar, bunlara gerçek dışı anlamalar yükler.
  • Tuhaf inanış ve sihirsel düşünceleri bulunur: Kişiler başına gelenleri, olayların oluş şeklini tuhaf yorumlarlar. Kendi yorumlarına ise gerçekçi bakmadan inanırlar. 
  • Konuşmaları belirsiz, basmakalıp ve ayrıntılıdır: Kişiler konudan konuya atlayarak konuşma yaparlar. Sürekli olarak aynı konuları tekrar ederler.Karşılarındaki kişiler konuşmadan bir şey anlamazlar. Anlamadıklarını kişiye söyleseler bile, kişilik bozukluğu olan kişi, aynı konuşma şekline devam eder.
  • Bildikleri sosyal ortamlarda bile aşırı kaygı durumu yaşarlar: Karşılarındaki kişilerle ne kadar yakın olsalar da, sürekli olarak bir kaygı durumu yaşarlar. Bu yüzden bulundukları ortamı terk etmeyi düşünürler. 
  • Bedensel illüzyonlar hissederler: Kişilik bozukluğu olan kişiler bacaklarında, kollarında, yüzünde sanki böcek dolaşıyormuş gibi bir hisse kapılırlar. Vücutlarında bir yerin büyüdüğünü, şeklinin bozulduğunu düşünerek, buna inanırlar.

Şizotipal kişilik bozukluğu tedavisi nasıl yapılır?

Bu kişilik bozukluğu olan hastalar tedavi için psikoloğa gitmek istemezler. Ailelerinin zoruyla ya da başka sebeplerle terapi almaya razı olurlar. Terapiye gittiklerinde, olumlu olarak tepki verirler. Kendilerini izole etmeden, insanlarla iletişim kurmaktan dolayı keyif alırlar. Kişilik bozukluğu hastalığı bulunanlarda, ilaç tedavisi hastalığı tedavi etmek için değil, meydana gelen semptomları tedavi amacıyla kullanılmaktadır. Bu kişilik bozukluğunda da, ilaçlar kullanılsa da, terapi öncelikli olarak tercih edilmelidir. İlerlemiş rahatsızlığı bulunanlar hastanede yatarak tedavi edilebilir. Bu yöntem onların kişilerle iletişim kurmasına yardımcı olabilir. Terapistler bu kişilerin gerçek dışı davranışlarına ve inanışlarına karşı daha gerçekçi düşünceler geliştirmesine yardımcı olabilir. Konuşma bozukluğunu tedavi eden yöntemler, kişilerin iyileşmesinde oldukça etkilidir. 

Şizotipal Şəxsiyyət Pozuntusu

 

Şizotipal şəxsiyyət pozuntusu, hadisələrə reaksiya vermək yerinə, reaksiyalarını öz içlərində yaşayan, kimsəylə əlaqəsi olmayan şəxslərin yaşadığı bir şəxsiyyət pozuntusudur. Bu kəslər yaşadıqları ictimai fəaliyyət hadisələrində həddindən artıq həyəcan, şübhə, qayğı və küsəyənlik yaşayarlar. Cəmiyyətdə qəribə davranışlar, maraqlı düşüncələr sərgiləyərlər. Cəmiyyətdən kənar gəzməyi istəməsələr də, insanlara qarşı məsafəli davranırlar. Gerçəklərə qarşı xarici kimi davranırlar. Batil inancları, qəribə düşüncələri, gerçək olmayan kəslərdən mesaj aldığına dair düşüncələri olan kəslərdir. Davranışlarında, duyğu və düşüncələrində dağınıqlıq vardır. Bu kəslərin davranışlarında qəribəlik olması, danışmalarının dəqiq olmaması, insanlarla olan əlaqələrinin pozulmasına səbəb olur. Özlərinə az sayda yoldaş əldə edə bilərlər. Əcnəbilərin yanında gərgin olur, təriqət kimi qruplara qatılma meyli  göstərərlər. Bu şəxsiyyət pozuntusuna sahib olan kəslər, ciddi olaraq problem yaşayır və şizofreniyalı xəstələrə bənzədilir. Lakin şizofreniyaya  görə daha az qəribə davranışları vardır.

 

Şizotipal şəxsiyyət pozuntusunun xüsusiyyətləri nədir?

 

  1. Referans düşüncələri vardır: Hər  danışılanın özləri ilə əlaqədar olduğunu düşünərlər. Hər deyiləni, baxışı və tutumu səhv başa düşər, bunlara inanılmaz mənalar yükləyərlər.
  2. Qəribə inanc və sehirli düşüncələri vardır: Şizotipal insanlar başlarına gələnləri, hadisələrin meydana gəlmə  şəklini qəribə yozurlar. Öz şərhlərinə isə inandırıcı olub olmadığına baxmadan inanırlar.
  3. Danışmaları naməlum, şablon və ayrıntılıdır: Şizotipal insanlar mövzudan mövzuya atlayaraq danışarlar. Davamlı olaraq eyni mövzuları təkrar edərlər.

Qarşılarındakı insanlar onların danışmalarından bir şey anlamazlar. Anlamadıqlarını şizotipə söyləsələr belə, şəxsiyyət pozuntusu olan adam, eyni danışma şəklinə davam edər.

  1. Bildikləri ictimai mühitlərdə belə həddindən artıq gərgin vəziyyət yaşayarlar: Qarşılarındakı insanlarla nə qədər yaxın olsalar da, davamlı olaraq gərginlik vəziyyətində olarlar. Buna görə onlar olduqları mühiti tərk etməyi düşünürlər.
  2. Vücudlarında illuziyalar hiss edərlər: Şəxsiyyət pozuntusu olan kəslər qıçlarında, qollarında, üzündə sanki böcək dolaşırmış kimi bir hissə qapılırlar. Bədənlərində bir yerin böyüdüyünü, şəklinin pozulduğunu düşünərək, buna inanırlar.

Şizotipal şəxsiyyət pozuntusununun müalicəsi necə edilər?

Bu şəxsiyyət pozuntusu olan xəstələr müalicə üçün psixoloqa getmək istəməzlər. Ailələrinin gücü ilə ya da başqa səbəblərlə müalicə almağa razı olurlar. Müalicəyə getdiklərində, müsbət olaraq reaksiya verirlər. Özlərini təcrid etmədən, insanlarla ünsiyyət qurmaqdan ötəri kef alarlar. Şəxsiyyət pozuntusu xəstəliyi olanlarda, dərman müalicəsi, xəstəliyi müalicə etmək üçün deyil, meydana gələn simptomları müalicə məqsədiylə istifadə edilməkdədir. Bu şəxsiyyət pozuntusunda da, dərmanlar istifadə edilsə də, müalicə prioritetli olaraq seçilməlidir. İrəliləmiş narahatlığı olanlar xəstəxanada yataraq müalicə edilə bilər. Bu üsul onların insanlarla ünsiyyət qurmasına kömək ola bilər. Terapistlər bu insanların anormal davranışlarına və inanclarına qarşı daha həqiqi düşüncələr inkişaf etdirməsinə köməkçi ola bilər. Danışma pozuntusunu müalicə edən üsullar, şizotipal insanların yaxşılaşmasında olduqca təsirlidir.

 

Tərcümə etdi : Narınc Könüllü Qrupunun Üzvü BƏYİMXANIM OSMANLI.

Mənbə :  www.psikolojik.gen.tr

Go Back

Sensor afaziya

15-07-2017

   

Sensor afaziya akustik – qnostik və akustik – mnestik afaziyaya ayrılır.

      Akustik – qnostik afaziya baş beyin qabığının sol yarımkürəsinin yuxarı gicgah payının arxa hissəsinin zədələnməsi nəticəsində yaranır ( vernike 22- ci sahə ). Afaziyanın bu forması zamanı mərkəzi mexanizm fonematik eşitmənin pozulması ilə nəticələnən akustik təhlilin və danışıq səslərinin sintezinin patologiyasıdır. Fonematik eşitmənin pozulması sensor afaziyanın mərkəzi qüsuru olub impressiv nitqin kobud pozulmaları ilə şərtlənir. Nitqin paradinamik sistemi artıq fonem səviyyəsində pozulmuş olur. Fonemləri cingiltili – kar, bərk – yumşaq, nazal – qeyri nazal xassələrinə görə ayıra bilmirlər. Akustik – qnostik afaziyalı xəstələr səsləri bu əlamətlərinə görə ayıra bilmədiklərinə görə bütün səsləri eyni cür tələfffüz edirlər. Və ya səsləri oxşar səslərlə əvəz edirlər. Nəticədə sözün mənası itmiş olur.  Akustik – qnostik afaziya zamanı:

  1. Oxu və yazı qüsurları müşahidə olunur.
  2. Eşitmə ilə şərtlənən hesab pozulmuş olur.
  3. Ritmin pozulması müşahidə olunur.
  4. Emosional iradi sferanın pozulması müşahidə olunur.

       Afaziyanın bu növündə hətta sadə təlimat anlaşılmaz olur. Lakin bəzən deyilənin ümumi mənası qavranılır. Nitqi anlamın 3 səviyyəsi qeyd olunur:

  1. Kobud – anlama çox məhduddur.
  2. Orta – stituativ nitq anlaşılır.
  3. Yüngül – məntiqi ardıcıllığa varmadan nitq nisbətən sərbəst anlaşılır.

Akustik – qnostik afaziya zamanı yaranan şifagi nitqin üç inkişaf səviyyəsi qeyd olunur:

  1. Ağır səviyyə - nitq müxtəlif səs, söz, ifadə yığımından ibarət olur. Nitqi ifadə etmək mümkün deyil. Bu cür nitq bir müddət sonra loqoreya ilə əvəz olunur. Loqoreya – lazımsız informasiya axınıdır.
  2. Orta səviyyə - loqoreya elementləri hərfi və verbal parafaziyalarla əvəz olunur. Parafaziya – nitqə yaxınlaşma sözlərin səslərin cümlələrin mənasız əvəzlənməsidir. Nitqin tempi sürətli olur. Lakin özünü idarə və özünü korreksiya cəhdləri olaraq sözün içərisində və ya sözlər arasında pauza verilir. Nitqdə cümlə üzvlərindən istifadə olunsada mübtəda və xəbər üstünlük təşkil edir.
  3. Yüngül səviyyə - nitqin bərpa olunmasının sonuncu mərhələsidir. Insanın şifahi nitqi leksik tərkibinə və sintaktik strukturuna görə müxtəlif və açıqdır. Tələffüz çətinlikləri hiss olunur.

         Akustik – mnestik afaziya gicgah sahənin orta və arxa payının zədələnməsindən yaranır. Bu qüsurun əsasını eşitmə yolunun artan tormozlanmasından yaranan nitqi eşitmə yaddaşının azalması təşkil edir. Afaziyanın bu növü zamanı bir neçə mərkəzin pozulması baş verir:

  1. Nitqi eşitmə mərkəzi pozulur.
  2. Akustik qavramanın həcmi azalır.
  3. Əşyavi obrazlı təfəkkür pozulur.

      Əsas mərkəzi qüsur isə nitqi anlamanın pozulmasıdır. Akustik – qnostik afaziyadan fərqli olaraq loqoreya müşahidə olunmur. Bəzi hallarda sözün düzgün tələffüzünə baxmayaraq mənanın fərqli qavranılması ola bilər. Bu qüsur zamanı ötürücü yolların tormozlanması baş verir. Tormozlanma nəticəsində öncə gələn informasiya yaddan çıxır, yeni informasiyaya yer verilir. Informasiyanın çoxluğu qüsuru ağırlaşdırır. Ağır yazı qüsurları müşahidə olunmur. Afaziyanın bu tipində qısa cümlələrdən istifadə olunur. Lazımı sözün axtarışına müəyyən vaxt sərf olunur.

Go Back

AQORAFOBİYALI PANİK POZUNTU

15-07-2017

Aqorafobiyalı panik pozuntu nədir?

Hər insanın qorxuları var. Qorxu bizi təhlükəli situasiyalara qarşı xəbərdar edən vacib və əhəmiyyətli reaksiyadır. Panik pozuntu isə, insanın şəxsi və iş həyatına mənfi təsir göstərən ciddi xəstəlikdir.

Məsələn, panik pozuntusu olan insanlarda ataklar zamanı sinə ağrıları, titrəmə, nəfəs ala bilməmək, baş gicəllənməsi ürək bulantısı, tərləmə və ya istilənmə müşahidə edilir. Onlarda özünənəzarəti itirmək, dəli olmaq, ölüm qorxuları yaranır. Fiziki narahatçılıqlara görə bir çoxu həkimə və ya təcili yardıma müraciət edirlər. Lakin, ataklara səbəb olan fiziki səbəb aşkarlanmır.

Bir ay müddətində birdən çox panik atak müşahidə olunarsa, panik pozuntudan danışmaq olar.

“Aqorafobiya” (yunanca) termini “məkan qorxusu” kimi tərcümə olunur. Xəstə evdən çıxmaq, ictimai yerlərdə olmaqdan, alışveriş mərkəzlərinə, mağazalara getməkdən, cəmiyyət içərisində, kinoda və ya dar və qapalı otaqlarda olmaqdan, qatarla, avtobusla, təyyarə ilə səyahət etməkdən qorxur. Buna görə də, belə yerlərə getməkdən qaçır ya da belə yerlərdə olarkən böyük qorxular keçirir. Panik atak və aqorafobiya çox vaxt eyni anda baş verir. Bunun diaqnozu “Aqorafobiyalı panik pozuntu”dur.

Panik pozuntu və aqorafobiya hansı tezlikdə müşahidə olunur?

Panik pozuntu və aqorafobiya ən çox rastlanılan psixi xəstəliklərdəndir. Hər 100 nəfərdən beşi bu pozuntulardan birini həyatında ən az bir dəfə yaşayır.

Almaniyada təxminən 1,5 milyon nəfərdə aqorafobiya və panik pozuntu var ki, bu, kişilərə nisbətən qadınlarda iki qat daha çox müşahidə olunur. Bu xəstəliklər, əsasən, yetkinlik dövrünün ilk illərində meydana çıxır.

Fərqli formaları və irəliləyişləri varmı?

Çox vaxt ilk olaraq panik pozuntu baş verir. İnsanlar panik atak zamanı avtobus, dolu ticarət mərkəzi, hərəkətdə olan maşın kimi yerləri tərk edə bilməyəcəklərini düşünərək qorxurlar. Bu “qorxmaqdan qorxmaq” halı sonradan aqorafobiyaya çevrilir.

Aqorafobiyalı panik pozuntuları terapiya yardımı almadan çətinliklə aradan qaldırmaq olar. Lakin, xəstələr professional yardım alarsa, müvəffəqiyyət əldə etmək ehtimalı daha çox olur. Çox vaxt xəstələrin başqa problemləri də vardır. Bu xəstəliklə birlikdə ən çox depressiya ilə spirtli içki və narkotik maddə istifadəsi müşahidə edilir.

Tərcümə etdi: Fatimə Qəhrəmanova (BDU – Təhsildə sosial psixoloji xidmət)

 

 

Go Back

Niyə hamı varlı ola bilmir?

13-07-2017



 

Nəyə görə mənim, sizin, onun hələ də $1.000.000 pulu yoxdur? Bunun səbəblərini aydınlaşdırmağa və arzularımızı həyata keçirməkdə bizə mane olan maneələri aradan qaldırmağa çalışaq. 

Birinci səbəb: Mən heç vaxt varlı olmaq haqqında düşünməmişəm
Əksər hallarda insanlar ümumiyyətlə nə vaxtsa varlı olacaqları haqqında heç düşünmürlər də. Əgər onlar bu barədə düşünsəydilər, müəyyən tədbirlər görəcək, cəhdlər edəcək və zənginliyə bir addım daha yaxınlaşacaqdırlar.
Heç kəs sizə nəyə nail ola, nəyəsə nail ola bilməyəciyiniz haqqında heç nə deyə bilməz. Bizim hər birimiz istədiyinə nail ola bilər. 
İkinci səbəb: İmkanlarla istəklər üst-üstə düşmür
Yəqin ki, bir çoxumuz nə vaxtsa varlı olacağımız haqqında planlar qurur, bu planları ətrafımızdakılarla bölüşürük. Lakin planlarımızın həyata keçməsi üçün heç nə etmirik. Arzularınızın arxasıyca gedin. 
Üçüncü səbəb: Təxirə salmaq
“Yeni ildən mən yeni həyata başlayacağam!”, “Sabah mən mütləq idmanla məşğul olacağam!”, “Bazar ertəsindən etibarən yeni iş axtarmağa başlayacağam!”. Unudun. Sabahlar günlərlə, həftələrlə, aylarla davam edə bilər. Bu gün, elə bu anda öz istəklərinizi həyata keçirməyə başlayın. 
Dördüncü səbəb: Başlayıb sona çatdırmamaq
Bəzən seçdiyimiz yolda sonuna qədər irəliləmək üçün bizim səbrimiz çatmaya bilər, vaxtından tez təslim ola bilərik. Halbuki bir az da yol qət etsək, hər şeyə nail olacayıq.
Başladığınız istənilən işi sonuna qədər yerinə yetirin.

kayzen.az

Go Back

Həbsxanada yazılan əsərlər

12-07-2017


 

Migel de Servantes – “Don Kixot” Dövlət xəzinəsinin yeyilməsi səbəbi ilə həbsə atılan Servantes dörd divar arasında bəşəriyyətin ən möhtəşəm romanlarından olan “Don Kixot”u yazmağa başlayır. Həbsxana həyatı da elə uzun deyildi. Və yazıçı burda “Don Kixot” kimi əfsanə romanı bitirməyə müvəffəq oldu. 
Adolf Hitler – “Mənim mübarizəm” 
Hitlerin Landsberq həbsxanasında dostu Rudolf Hess tərəfindən qələmə alınıb. Kitab iki cilddədir. Həyatını, siyasi baxışlarının dəyişilməsində rol oynayan təsirlər, yəhudilər haqqındakı ilk fikirləri, müharibə xatirələri bu kitabın əsas mövzusudur. 
Markiz de Sad – “Sadomun 120 günü” 
1785-ci ildə Bastiliyada həbsdə olarkən Markiz de Sad bu romanı yazmağa başlayıb. Nə az, nə çox, düz 37 günə romanı tamamlayıb. Roman 12 metrlik tualet kağızına yazılmışdı. 
O Henri – “Hekayələr” 
Əsl adı Uilyam Sidney Porter olan O Henri Texas banklarının birində kassir işləyirdi. Fırıldaqçılığa görə polislərdən gizlənsə də, günlərin birində onu tuturlar və üç il həbs cəzası verirlər. Məhz həbsxanada dünya ədəbiyyatının usta hekayəçisi doğulur: Uilyam Sidney Porter dönüb olur O Henri. İlk hekayəsini də burda yazır: “Dika Svistunun doğum günü hədiyyəsi”. 
Vladimir Lenin — “Rusiyada kapitalizmin inkişafı” 
Lenin bu monoqrafiyaya həbsə düşdüyü vaxt, yəni 1896-cı ildə başlayıb. Böyük lider kitabı 3 ilə tamamlayıb. 
Harri Qrey – “Quldurlar”
Amerika yazıçısı Harri Qreyin bu əsəri əsasında məşhur “Bir zamanlar Amerikada” filmi çəkilmişdi. Bu avtobioqrafik romanı tək kameralı həbsxanada yazan Harri Qrey real quldurları qələmə aldığını etiraf edib. 
Georgi Devid Roberts – “Şantaram” 
Avstraliya yazıçısının bu avtobioqrafik romanı özünün Hindistandakı həyatından bəhs edir. Kitabın bir hissəsi müəllifin olduğu hind həbsxanasının geniş təsviridir. Məhz o həbsxanada Roberts bu əsəri yazmağa başlayıb. Bu kitab çap olunandan sonra milyon tirajla satılıb. 
Jan Qenet – “Çiçəklərin Məryəm anası” 
1910-cu ildə uşaqlar evinə qoyulan körpə Jan yeddi yaşında zərgər ailəsi tərəfindən övladlığa götürülür. 10 yaşından oğurluğa başlayan Jan 1926-cı ildə həbs olundu. 3 ay davam edən ilk məhbusluğunu yaşayanda 15 yaşında idi. Bu məşhur romanını da məhz həbsxanada olanda yazdı. Və bu romanla ədəbiyyat evinin qapısından içəri girdi.

 

kulis.az 

Go Back

AMNEZIYA NƏDİR?

11-07-2017

     

Amneziya yaddaş və xatirələrin itirilməsi halıdır, tam və ya hissəvi olmaqla amneziya iki formada müşahidə edilir.Hissəvi anmeziyada yaddaş tam itirilmir və bulanıq obrazlar, hadisələrin kiçik hissələri saxlanır, lakin baş verənlərin fəza-zaman ölçüsü unudulur. Amneziyanın ehtimal olunan səbəbləri:

     Dissosiativ amneziya - yaxın zamanlarda baş vermiş vacib hadisələrin, şəxsi həyata aid faktların itirilməsidir ki, bu zaman bütün digər xatirə və bacarıqlar saxlanır. Əksər hallarda psixi travmalar, tragik hadisələr, yaxınlardan birinin itkisindən sonra yaranır. Vacib məqamlardan biri budur ki, amneziyanın bu formasında beyində heç bir üzvi dəyişiklik, intoksikasiya əlamətləri və ya hədsiz yüklənmə olmur. Yaddaşın belə itirilməsi  xəstə ayıq olduğu zaman özünü göstərsə də, hipnoz altında hadisələrin gedişi bərpa olunur.Posthipnotik amneziya - hipnoz seansı zamanı baş verənlərin xatırlanmaması halıdır.Dissosiativ fuqa - psixogen amneziyadır, xəstənin psixi travma və ya ekstremal situasiyadan qaçma istəyi ilə izah olunur. Xəstə doğrudan da yaşadığı və işlədiyi yerdən uzaqlaşaraq bir neçə saat, bir neçə gün, bəzən isə daha uzun müddət bütün tərcümeyi-halını unudur. Sonra birdən-birə hər şeyi xatırlayıb fuqa müddətində baş verənləri unuda bilir.

     Amneziya bəzən baş beyin xəstəliyinin tək əlaməti ola bilər. Xəstə itirilmiş xatirələrin yerini yalançı xatirələrlə - konfabulyasiyalarla doldura bilir və ya onları təhrif edir - bu, hal paramneziya adlanır.

    Diaqnoz

    Amneziyadan şikayət edən bütün xəstələr elekrtoensefaloqrafiya, maqnit-rezonans tomoqrafiya, kompüter tomoqrafiyası, qanın müayinəsi, biokimyəvi və toksikoloji müayinələrdən keçməli, nevroloqun, psixiatrın və narkoloqun baxışı aparılmalı, testlər vasitəsilə yaddaş funksiyaları qiymətləndirilməlidir. Xəstə yaddaşının nə dərəcədə itirməsini obyektiv dəyərləndirə bilmədiyi üçün ətrafında olan yaxınlarının, iş yoldaşlarının və qohunlarının diaqnozun qoyulmasında böyük yardımı olur.

    Yaddaş pozulmasının profilaktikası

    Yaddaş pozulmasının qarşısını almaq üçün sağlam həyat tərzi ən vacib şərtdir. Alkoqollu içkilər, dərman preparatları və narkotik maddələrdən uzaq durmaq, yuxu rejimini gözləmək, fiziki cəhətdən aktiv olmaq, piyada gəzmək, tam rasional qidalanmaq və ən əsası isə yaddaşı daim məşq etdirməklə buna nail olmaq mümkündür.Beynin normal fəaliyyətini təmin etmək üçün müxtəlif növ qidalar vacibdir - mal əti, yağlı balıq sortları, yağsız süd və süd məhsulları, yumurta, qarabaşaq və yulaf sıyıqları, sərt buğda unundan hazırlanmış makaron məmulatları, təbii bal, meyvə və tərəvəzlərdən kartof, pomidor, brokkoli kələmi, ispanaq, banan, şaftalı, armud, alma, qaragilə, həmçinin sarıkök, darçın, cirə, tünd şokolad və qoz sinir sistemi üçün faydalıdır.

      Məqaləni yazdı  :   

                                        Salamzadə Afaq

Go Back

20 nəticə göstərilir