Düşüncə Jurnalı

header photo

Nəticə göstərilir : "Ailə psixologiyası"

Xalaoğlusu olmayan qızların qarıması

10-03-2017

Rəfiqəm Zənurə deyir ki, onun doğulub-böyüdüyü əyalətdə evində yeddi qızı olan ailələrin qapısını nadirən elçilər döyür. 
Hansı məntiqlə? 
O məntiqlə ki, yeddi qızı olan kişi üçün qızları heç bir əhəmiyyət kəsb etmir. Yəni yeddi qızı olan ata-ana nə yaxşı cehiz verəcəklər, nə də düz-əməlli qaynatalıq-qaynanalıq edə biləcəklər. 
Sərt məntiqdir. Amma azərbaycanlı məntiqidir. 
Əvəzində çoxlu qardaşın tək bacıları gələn elçilər sarıdan kefdədirlər. Elçilər bu tək bacılardan ötəri lap qapının dabanını çıxarırlar. Nəinki uzaq əyalətlərdə, hətta bizim doğma Bakımızda da ailənin sonuncu, yaxud tək oğluna qızlar bir göz qırpımında ərə gedirlər. Lap gözlərini yumub gedirlər. Yenə qəribə azərbaycanlı məntiqiylə ki, ata-ananın mənzili evin sonbeşik oğluna qalacaq. “Bəh-bəh! Ata-anadır da, onlar da bu gün-sabahlıqdırlar, dünyanı tutub getməyəcəklər ki. O boyda ev-eşik, cah-cəlal kimə qalacaq, əlbəəttə sənə”. Qız tərəfindən qohum-əqrəbanın qıza verdiyi öyüd-nəsihətdən bu da sizə bir cümlə!

Ən çox qarımağa namizəd qızlar yaşıd xalası oğlu olmayan qızlardır. Bibioğlular, əmioğlular, dayıoğlular bir yanadır, xalaoğlular bir yana. Baldızqızı, qayınqızı, hətta qardaşqızlarını belə özünə yaxın qoymayan gələcək qaynanalar ancaq və ancaq bacıqızlarını oğullarına və özlərinə layiq görürlər. Narkoman, əyyaş oğullarına belə bacısı qızlarını alıb bacı uşağını bədbəxt edən nə analar var bizim Gülüstanda! Çox vaxt da “çörəyi yada verincə, öz bacımın balasına verərəm!” məntiqiylə.

Qardaşı olmayan sonbeşik qızlar da ər tapmaq sarıdan kefdədirlər. Yenə azərbaycanlı başı burda yaxşı çalışır ki, qardaşı yoxdur, onların gələcək gəlinləri yeganə varis ola bilər.

Görəsən, azərbaycanlılar çox kasıb olduqlarına görə bu axmaq düşüncələrin arxasınca qaçırlar? Yoxsa onlar doğrudan da bu qədər düşüncəsizdirlər? 
Şəxsən bir azərbaycanlı olaraq, mən özüm bu suala cavab tapmaqda çətinlik çəkirəm. 
Yaxşı ki, gənclər arasında müasir düşüncəli gənclər də var. Bu gənclər ruhuna və beyninə uyacaq birini hər yerdə axtarırlar. Təkcə qohumlar arasında, xalaların, bibilərin daşıyıb gətirdiyi cürbəcür qız-oğlan fotolarının arasında, şadlıq evlərində deyil. Kitabxanalarda, internet forumlarda, yaradıcılıq evlərində, sərgi salonlarında.

Mən uşaqlıqda ata-anamla birgə baxdığım “Bobbi” adlı məhşur hind filmindən başqa heç yerdə nə gördüm, nə eşitdim ki, hansısa ailənin təməli kitabxanada qurulub. Orta statistik azərbaycanlının məntiqinə görə internetdə, kitabxanada, təsadüfi tanışlıqlar qurmaq düzgün deyil. Hətta onlar belə deyirlər: “əxlaqlı qızlar heç vaxt təsadüfi adamlarla tanış olmazlar”.

Azərbaycanlı valideynlər övladlarının gizli sevgisindən xəbər tutanda az qala bu xəbəri faciə kimi qarşılayırlar. Axı hər birinin öz gözaltısı var doğma balası üçün. Aman, görəsən, onlar indi harda səhvə yol veriblər ki, əziz qızları, ya oğulları kiminsə toruna düşüb?! İlk təşviş dolu sual bu olur. Hardan tapmısan onu? Haralıdır? Hansı kənddəndi? Kimlərdəndi? Ata-anası kimdi? Nəçidirlər? Atası nə işləyir? 
Hə, alınan cavablar faciəli deyilsə, yalnız sonuncu sual əsl qəhrəmanın özünə aid olur. Evi, işi var? Ev qızıdı, təmiz qızdı? Bu ev qızı söhbəti də yaman mırt söhbətdi.

Əyalətlərdə bu soruşdurma, araşdırma ucbatından onlarla qız evdə qalıb. Yadımdadı, dayım evlənmək istəyirdi. Yazıq kimin adını tuturdusa, nənəm balağını əlinə alıb araşdırma dalınca yollanırdı. Üç gün keçməmiş həmin qızın nəsil-nəcabətində mütləq bir ayağısürüşkənlik, boşluq tapır, dayımı sevdasından vaz keçirirdi. 
Dayımın evlənmək istədiyi qızlardan gah birinin xalası əxlaqsız çıxırdı, digərinin əmisi qız zorlamışdı, o birisinin anası həyasız idi, bir başqasının bacısı gedib-qayıtmışdı. 
Söhbətə bax, ay Allah! Beləcə axırda dayım bezdi, “gedin, kimi istəyirsiniz, bəyənin, alın” - deyə nənəmin ürəyindən tikan çıxartdı.

 

Azərbaycanlı heç bir sahədə bu qədər ciddi olmur. Ailə qurmaq məsələsinə gələndə, azərbaycanlı qətiyyən səhv etmək istəmir. Onların tikdiyi körpülər yıxılsa, binalar uçsa, məktəblər dağılsa, meşələri alovlansa, çayları qurusa, əsla bu qədər təşvişə düşməzlər.

Qurduqları ailələr çox möhkəm olmalıdır. Əslində bu pis cəhət deyil. Amma kaş ki, azərbaycanlılar bütün sahələrdə bu qədər canfəşanlıq, götür-qoy edəydilər, yüz ölçüb bir biçəydilər.

Ərimin iş yoldaşları arasında bir kişi var. Bu yaxınlarda toyu idi. Amma toy günü şadlıq evindəcə toyları əsl qalmaqala çevrildi. Gəlinlə-bəy elə ordaca ayrıldılar. Çox gülməli bir səbəbdən. Gəlin toyda öz xalası oğluyla vals oynadığına görə.

Azərbaycanlının evlənmə məsələsində əsas şərtlərindən biri də gəlinin bakirəlik məsələsidir. Bu yaxınlarda internet forumlarında bu məsələnin gəncləri Qarabağ savaşından daha çox məşğul etdiyinin şahidi oldum. Bütün qızlar-oğlanlar med. forumdakı həkimə xorla bir sual ünvanlayırdılar. 
Qızlar: “Anadangəlmə qızlıq pərdəsi olmaya bilərmi, bunu necə yoxlaya bilərəm. Çox narahatam”. Oğlanlar: “
Toy gecəsi necə təyin etmək olar ki, gəlinin qızlıq pərdəsi əsl qızlıq pərdəsidir, yoxsa nə vaxtsa tikdirib? Qabaqcadan evlənmək istədiyin qızı həkimə aparıb müayinə elətdirmək etik deyil. Belədə, bəs bunu necə bilmək olar?” 
Səhiyyə Nazirliyi ailə qurmağa hazırlaşan gənc oğlan və qızlara həkim müayinəsindən keçməyi tövsiyyə edir. Bu boyda ciddi məsələni çox nadir insanlarımız nəzərə alır. Onları maraqlandıran əsas məsələlər dedi-qodu söhbətləri, cehiz, mal-mülk məsələləri və bakirəlikdir. Və üstəgəl qız evinin və oğlan evinin irəli sürdüyü min cür axmaq şərt. Toy filan restoranda olmalıdır, filan qızıldan gəlməlidir və s.

Çox sevdiyim “Bəyin oğurlanması” filmində rejissor toy adətlərimizə həm də ironik nəzər gəzdirir. Bir-birini sevən cütlük qızın atasının tərsliyi ucbatından vüsala çata bilmirlər. Filmin sonlarına doğru əsl səbəb ortaya çıxır. Qızın atası gəncliyində oğlanın anasına vurulubmuş. 
Azərbaycanlıların ölüm-dirim məsələlərindən birincisi, bütün dedi-qodu söhbətlərinin də giriş mövzusu evlənmək məsələsidir. Və azərbaycanlıların ən çox sevdiyim atalar sözü də budur: “Qonşum qonşu olsa, kor qızım ərə gedər”. Əlbəttə, onların hər biri özünün yaxşı qonşu olub-olmadığı haqqında düşünmürlər. Bu yaxınlarda “Çox film hareketler bunlar” adlı yeni türk komediya-filminə baxdım. İçində maraqlı bir süjet vardı. Buraxılış gecəsinə getməyə hazırlaşan gənc qız gecəyə geymək üçün seçdiyi paltarı anasına göstərib soruşur: “Anne, ben bu elbiseyi giysem, bir sakıncası olmaz ki? Akşam da ola bilsin gec qaldım bir az. Amma merak etme. Okul arkadaşım beni eve ötürecek”. Anası tərəddüdlə deyir: “Kızım, vallahi, ben bir şey demiyorum. Amma el-alem nə deyer?”

Qız paltar əlində qapı-qapı düşüb bütün qonşularının qapısını bircə-bircə döyür, anasına verdiyi sualı onlara da ünvanlayır. Biz azərbaycanlılar evlənməmişdən qabaq da eynən bu cür qapı-qapı düşüb başqalarından soruşuruq: “Filankəslə evlənmək, filankəsə ərə getmək istəyirəm, sizin bu barədə fikriniz nədir? Sizcə, o, yaxşı namizəddir, ya yox?”

 

Müəllif: Sevinc Pərvanə

 

 

 

Go Back

Ailənin psixoloji iqlimi

25-02-2017

Əgər ailəni insan mənəvi və psixoloji baxımdan rahatlıq, dinclik tapdığı yer kimi qəbil etsək, o (ailə), böyük hərflə yazılmalı olan Evdir. “Ailə” və “ev” sinonim kimi insanların şüuruna həkk olunub. Biz ailə deyəndə evimizi, evimiz deyəndə ailəmizi düşünürük.
Tərkibinə, həyat tərzinə, maraqlarına və bu maraqları ödəmə imkanlarına görə bir-birindən fərqlənən ailənin çox müxtəlif tipləri vardır. Bundan başqa, ailənin hər bir üzvü öz maraq dairəsinə, adət və zövqlərə, estetik və gözəllik haqqında özəl təsəvvürlərə malikdir. Yaşla bağlı dəyişikliklər və fərqlər insanın öz evinə, mənzildə yaşama şəraitinə verdiyi tələblərdə əlavə təshihlər aparmasına səbəb olur.Evdə psixoloji iqlimin hökm sürməsi üçün ailə üzvləri arasında psixoloji uyuşma mövcud olmalıdır. İlk növbədə ailə həyatının başlanğıcında ər-arvad bir-birinə uyğunlaşmalıdırlar. Kişi bir ailədə, qadın başqa ailədə böyüyüb. Onlara ata evində verilən tərbiyə, göstərilən pedaqoji təsirlər müxtəlif ola bilər. Mümkündür ki, birisi həmişə qayğı ilə əhatə olunub, maddi ehtiyacın nə olduğunu bilməyib, necə deyərlər, ona güldən ağır söz deyilməyib, əlini ağdan-qaraya vurmayıb, tələbi dərhal ödənilib, digəri isə, maddi sıxıntı da çəkib, uşaqlıqdan valideynlərinə öz işlərində kömək edib, acı söz də eşidib, danlaq da görüb. 
Ailəni ilin fəsillərinə bənzətsək, onun da qışı, baharı, yayı, payızı var. Qış insanı üşütdüyü kimi, ailədə münasibətlər gərgin olsa, bu, ailəni üşüdəcək, ər-arvadın əlini işdən soyudacaq.
A.S.Ekzüperi hələ vaxtilə deyərdi: “Bir-birinə baxmaq yox, bir istiqamətə baxmaq-məhəbbətin mənası belədir!” Burada kişi və qadın həmrəyliyi, eyni məqsəd, eyni amal üçün çalışmaq istəyi öz əksini tapıb ki, psixoloji uyuşma üçün bu vacibdir.
Hegelin belə bir fikri var: “Ailənin yaradılmasının əsasları təbii meyldən deyil, təsadüfi ehtirasdan və müvəqqəti şıltaqlıqdan yüksək duran qadın və kişi arasındakı mənəvi və əxlaqi əlaqədən ibarətdir.” Bu sözlərdə dərin həqiqət var. Ailənin psixoloji iqlimi qeyd olunan cəhətlərlə sıx surətdə bağlıdır. Uşaqlar bir-birinin ardınca dünyaya gəldikcə ailə genişlənir, yeni münasibətlər yaranır. Bu münasibətlərin düzgün tənzim və idarə olunması ailənin mənəvi və psixoloji əsaslarını möhkəmləndirir. Ailədə psixoloji iqlim ailə üzvlərinin birgə fəaliyyətinin, onların şəxsiyyətlərarası münasibətlərinin nəticəsində yaranır. Lakin ər-arvad, ata-ana, övladlar və b. arasında qarşılıqlı münasibət daha çox həsslərə əsaslanır. Buna görə də ailənin həyatında psixoloji iqlim xüsusilə mühüm rol oynayır.
Ailə üzvləri arasında qarşılıqlı anlama, qarşılıqlı hörmət və qayğı, bir-birinə dayaq durmaq, qarşılıqlı yardım, mehribanlıq, səmimiyyət, tələbkarlıq başlıca mənəvi normaya çevrilməlidir. Bunsuz ailədə psixoloji iqlim bərqərar olmaz.
Nuklear (sadə) ailədə ailənin psixoloji iqlimi ər-arvad və uşaqlardan asılı olur. Qarşılıqlı münasibətlər düzgün qurulsa, problem baş qaldırmır. 
Mürəkkəb ailə şəraitində əlavə problemlər ortaya çıxır. Ər-arvad və uşaqlardan savayı, ailədə baba-nənə, kişinin qardaşı və bacıları (qayın və baldız) olur. Burada qarşılıqlı münasibətlərin qurulması müəyyən çətinliklərlə müşayiət olunur.
Bədii ədəbiyyatdan və həyat təcrübəsindən görünür ki, qayınata-gəlin münasibətləri gəlin-qayınana münasibətlərinə nisbətən ixtilafsız ötüşür. Qayınata bir çox hallarda hətta gəlinin müdafiəsində dayanır, gəlinlər də qayınatalarını özlərinə arxa, dayaq hesab edir, problem yarananda ondan kömək istəyir.
Qayınatanın belə mövqeyi onun kişi xarakterindən irəli gəlir, təbiət tərəfindən ona verilmiş yüksək səviyyədən gəlinin gözləri qarşısında enmək istəmir, hətta bəzən gəlin-qayınana arasında yaranmış xoşagəlməz münasibətlərlə bağlı öz həyat yoldaşına acıqlanır da. Gəlin-qayınana münasibətləri həmişə söhbət mövzusu olmuşdur. Diqqət yetirək: “Gəlin mənim süpürgəmdir, harda qoysam durmalıdır”, “Yanan anadır, yeyən qayınana”, “Gəlinin dini yox, qayınananın imanı” və s. (Azərbaycan atalar sözlərindən).
Baldızlarla müqayisədə qayın və gəlin münasibətləri də sakit ötüşür. Baldıza gəldikdə isə, ailədə gəlin-qayınana ixtilafları yaranmışsa, baldızlar analarının tərəfində dayanır, qardaşı arvadları ilə dilləşirlər. Baldız-gəlin münasibətləri də ailənin psixoloji iqliminin pisləşməsinə səbəb olur.

kayzen.az

Go Back

Demək, etmək, göstərmək.

11-01-2017

Əminəm ki, bir çox valideynləri belə bir sual düşündürür : "Mən necə edim ki, uşaq mənim sözümə qulaq assın?" ( Məs: uşağa "evə gəl " deyəndə o saat gəlsin və s) və ya " Filan işi ona necə gördürüm ( Məs: Oyuncaqlarını oynadıqdan sonra yığışdırsın və s) . Bəzi valideynlər uşaq onların dediyini etmirsə, kötəkləmək variantına əl atırlar. Bir növ məcbur etmək istəyirlər ki, uşaq onların sözündən çıxmasın. Çox vaxt bu öz səmərəsini vermir. Bəs necə etmək olar ki, uşaq valideynin sözündən çıxmasın?  Əslində sadəcə uşağa sizə qulaq asması üçün yardım etmək lazımdır, məcbur etmək yox.Valideyn uşağına nümunə olmalıdır. Yəni əgər o , uşağının yanında yalan danışıb, sonra "yalan danışmaq olmaz" deyəcəksə təbii ki, uşaq nəyinki onun dediyini etməyəcək , hətta anasının ya atasının yalançı olduğunu düşünəcəkdir. Illərlə bu onun üçün adiləşəcək və o , "valideynim də yalan danışırdı, nə olsun?" fikirləşərək, yalan danışan insanlardan olacaqdır. Başqa bir misal , ata siqaret çəkir və 3 yaşlı oğlu :" Ata siqaret çəkmək olmaz, ana düz deyirəm?" (bunu anasından eşitmişdi)- deyir. Ana da, ata da ikisi birdən :"Düzdü , bala, sən ağıllısan, olmaz" - deyirlər. bir azdan uşaq atasının hələ də siqaret çəkdiyini görür, anasına yaxınlaşır: " Bəs , ata niyə siqaret çəkir?" , ana bu sualın qarşısında aciz qalır. "Əsas nə deməyin deyil, nə etməyindir" - ifadəsi necə də düz deyilmişdir.
Valideyn tərbiyə edəcəyi xüsusiyyətləri özü də etməlidir. Ana və uşaq yol gedirlər. Qarşıda bir dolubədənli, yaxşı geyinmiş bir qadın gedir. Özünün xəbəri olmadan pul kisəsi çantasından yerə düşür. Bunu ana-bala görürlər. Uşaq : " Bax , ana , pul kisəsi, nə qədər pul var , mənə çipsi alarsan?". Ana etiraz edərək :" Nə danışırsan , ay bala, bu bizim pul deyil, yiyəsinə vermək lazımdır. " və tələsik pul kisəsini sahibinə verir. Bu hadisə uşağın yadında qalır, o anlayır ki, heç vaxt başqasının əşyasına , puluna, malına sahib çıxmaq olmaz. Yuxarıdakı misalla müqayisəsə , burada ana təkcə dillə tərbiyə etmədi , bunu əməli ilə də göstərdi. Necə deyərlər tərbiyə evdən gəlir. 
Bir valideyn danışırdı: " Mən oğluma deyirəm, bunu mənə ver, ya get topu stolun altından çıxart,  gətir" , o daha mənim dediyimi etmir. "Yəqin böyüyüb, xoşlamır ki, onu buyurasan" - dedim.Dedi: " Yox, sadəcə  bir - iki dəfə məndən su istədi , dedim ki. yorulmuşam sonra verərəm, bundan sonra onu buyuranda " yorulmuşam, edə bilmirəm" deməyə başladı". 
Yaxşı ki, valideyn öz səhvini anlamışdı və uşağının hərəkətinin haradan qaynaqlandığını bilmişdi. Bunu müşahidəçi valideyn daha tez hiss edir. Bu çox yaxşıdı. Əksinə diqqətsiz valideyn uşağının onun sözündən çıxdığını zənn edir və problem elə bundan sonra başlayır. İnadla öz dediyini etdirir. Yadımda idi , bir ana uşağı sözünə baxmayanda otağa salar və qapını bağlayardı. Uşaq bərkdən qışqırar , "  ana eləmə" - deyə fəryad edərdi. Ana isə " Ağıllan, sənə bir sözü neçə dəfə deyərlər, axı?" . onu öz iradənizə tabe etdirməyin, " mənlik" hissini qırmayın. Seçim etməkdə kömək edin. İstəyirsinizsə o sizə qulaq assın, siz də ona qulaq asın. " Mənliyi" ona çox lazım olacaq. Həyatda nəyəsə nail olmaqda , siqareti atmaq istəyəndə, pis vərdişlərini tərk etmək istəyəndə iradəsi, "mənliyi" ona hələ çox lazım olacaq. Uşağı cəzalandırmazdan əvvəl, etdiyi səhv hərəkəti aydınlaşdırın. Onu otağa salıb , stressə salmaqdansa, söhbət etmək, səhvini ona göstərmək , problemi bir yerdə həll etmək daha yaxşı nəticələrə gətirib çıxarar.

Uşaq heyvan fiqurlarından ibarət peçenyeləri yerə tökmüş və onlarla oynayırdı. Qəfil ana gəlib çıxdı və gördüyü mənzərədən dəhşətə gəldi . " Mən bu uşaqla nə edim " - deyə deyindi. Ana :

- Ay bala, niyə belə etmisən? Adam da peçenyeni yerə tökər?

- Ana, çox maraqlıdı, bax, pişik peçenyeni bir sıraya, at peçenyeni, it peçenyeni, dovşan peçenyeni də bir sıraya düzmüşəm. Gəl sən də düz.

Ana başladı gülməyə:

-Balam, mən sənlə oynayardım, amma peçenye oyuncaq deyil, gəl mən sənə kömək edim , birlikdə sıra ilə, sən deyən kimi əvvəl pişik , sonra at, it və dovşan peçenyeləri boşqaba düzək . Bir də belə etmə , çünki onları yemək lazımdı, oynamaq yox.

Göründüyü kimi uşağın məqsədi pis deyildi, o oynayırdı və həmin anda onun məntiqi inkişaf edirdi. Onu cəzalandırmaqdansa, ona düzgün yol seçməkdə yardım edin.

 kayzen.az 

Go Back

Anaya hədiyyə

05-01-2017

Bir yəhudi ananın üç oğlu var idi. Onlar böyüyəndə uğurlu biznesmen oldular və varlandılar, anaları isə qocalmışdı və balaca evində tək yaşayırdı. Oğullar analarına hədiyyə vermək qərarına gəldilər. 

Böyük oğul dedi:
— Mən ana üçün böyük, qırx otaqlı, qulluqçuları və xidmətçiləri olan ev almışam. Qoy heç olmasa qoca vaxtında gözəl yaşasın. 

Ortancıl oğul dedi:
— Mənsə ana üçün əntiqə maşın almışam və şəxsi sürücü tutmuşam. Qoy heç olmasa qoca vaxtında komfortla gəzsin. 

Kiçik oğulsa dedi:
— Tüpürdüm sizə də, hədiyyələrinizə də. Siz heç bilmirsiniz ki, anamızın ən çox nədən xoşu gəlir. Ana isə Tövrat oxumağı hər şeydən çox sevir. Amma o artıq qocalıb və zəif görür. Bax, mən də fikirləşdim: iyirmi ravvin on iki il ərzində bu tutuquşuya Tövratı öyrədiblər, indi o bütün Tövratı əzbərdən bilir. Ona ancaq hansı fəsili istədiyini de və o osaat başlayacaq. 

Qardaşları razılaşdılar ki, bu – möhtəşəm hədiyyədir. Bir neçə vaxtdan sonra oğullar ananın yanına gəldilər və soruşdular:
— Hə, ana, hədiyyələrimiz xoşuna gəldi? Həyatın rahatlaşıb? 

Ana böyük oğluna dedi:
— Oğlum, bu cür yaxşı hədiyyəyə — qırx otaqlı evə görə çox sağ ol, amma o mənim nəyimə lazımdır? Mən onsuz da təkcə öz otağımda otururam və heç yerə çıxmıram.

Sonra ortancıl oğluna dedi:
— Oğlum, bu cür qəşəng maşına və sürücüyə görə çox sağ ol, amma bu qoca vaxtımda hara gedəcəyəm ki? Mənim heç bir işim yoxdur, gözlərim də zəif görür. Bu halda pəncərədən görünən mənzərələrə də baxa bilmirəm.

Kiçik oğlunasa belə dedi:
— Sənsə, oğlum, məni yarıtdın! Sən bilirsən anana nə lazımdır. Sənin göndərdiyin toyuğun ətindən bişirilən şorba sadəcə möhtəşəm idi.

Yəhudi pritçası 

kayzen.az

Go Back

İtirmək qorxusu

03-01-2017

İtirmək qorxusu yəqin ki, qorxuların arasında ən birinci yer tutan və ən çox incidən qorxulardandır. Söhbət məhz kimisə itirməkdən yox, nəyisə itirməkdən də gedir. Amma bir münasibətiniz var və sevdiyiniz insanı itirməkdən qorxursunuzsa, daha çox kədərlənmənizə ehtiyac yoxdur. Çünki, hiss etdiyiniz bu qorxunu, ona da yaşatmanız və əlaqənizi qurtarmanız üçün lazımlı olan taktikaları sizin üçün tək-tək sıraladıq.Əlaqənizdə sevgilinizi əldə tutmaq üçün, ona yaşatmanız lazım olan itirmə qorxusunun əhəmiyyətli maddələri:

Sevgilinizə hər saniyə eşqinizi bildirməyin!

Sevdiyinizə davamlı "Səni Sevirəm" deyərək, onu əlinizdə tutacağınızı düşünürsünüzsə olduqca yanılırsınız. Sevginizi ona heç bildirməyin demirik ,amma bu cümləni tez-tez istifadə etməyin. Özünə bu qədər şüursuzca aşiq olduğunuzu bilməsi onu sizə daha çox aşiq etməz. Tam tərsi olar,bu vəziyyət ona həddindən artıq bir özünə inam verər və sonunda bu özünə inam, təhlükəli ölçülərə çata bilər. Buraxın bir gün əlaqəniz bitsə, onsuz da yaşaya biləcəyinizi düşünsün.

Cib telefonunuzun içərisinə baxmağa icazə verməyin!

Cib telefonu adamın xüsusi əşyasıdır. Sevgilinizin telefonunuzu ya da mesajlarınızı qarışdırmasına icazə verməyin. Ayrıca ictimai saytlardakı şifrələrinizi də əsla onunla paylaşmayın. Sizə gələn mesajları göndərən adamı maraqlanması ya da keçən gün gülərək danışdığınız yoldaşınızın kim olduğunu soruşması əmin olun çox xoşunuza gedəcək.

Həmişə baxımlı olun!

"Necə olsa məni sevir" deyə düşünüb özünüzü və fərdi baxımınıza laqeyd yanaşmayın.Pozulmuş dırnaq boyaları, yağlı saçlar ya da geyindiyiniz cırıq paltar sizə əlaqənizdə çox şey itirdər. Unutmayın, kişilər həmişə baxımlı qadınlardan xoşlanar. Siz özünüzü laqeyd yanaşdıqca zamanla sizdən soyuya bilər, üstəlik başqa kişilərlə rəqabət etmə həyəcanından məhrum qalar. Halbuki özünüzə diqqət göstərsəniz, diqqət çəkici bu halınızla, sizi itirmə qorxusunu daha çox hiss edəcək.
cazibe.info

Go Back

Ailədəki problemləri necə həll etməli? - PSİXOLOJİ BAXIŞ

03-01-2017

 

Son zamanlar boşanmalar daha çoxdur və artmağa davam edir. Bəs ailələrin dağılmasına səbəb nədir? Ailə qurarkən hər kəs xoşbəxt olmaq üçün evlənir, bəs bu xoşbəxtliyin qarşısını alan nədir? Yəni ailə həyatı quran şəxslər nələrə diqqət etməlidirlər? Uzun zamandan bəri həll olunmayan qayınana-gəlin, ər-arvad çəkişməsi, yaxud kənar şəxslərin müdaxiləsi?

Qayınana və gəlin probleminin başlıca yaranma səbəbi “sahiblənmə” duyğusudur. Araşdırmalar göstərib ki, qadınlarda kişilərlə müqayisədə sahiblənmə duyğusu daha yüksəkdir! Ana övladını, evini, yoldaşını, işini demək olar ki, hər şeyi sahiblənir! Oğul mənimdirsə, onun evi də, yoldaşı da, övladları da mənimdir deyə sahiblənməyə başlayır. Burada isə nəzərə alınmalıdır ki, gəlin də bir qadındır və onun sahiblənmə duyğusu var və elə burada “qayınana-gəlin” problemi yaranmağa başlayır.

Bunun həlli gəlinin və yoldaşının üzərinə düşür. Yəni gəlin nəzərə almalıdır ki, qayınanası oğlunu itirmək qorxusu yaşayır. Bu məqamda gəlinlər bir az daha təmkinli olmalıdırlar. Kişinin üzərinə düşən vəzifə isə “mənim anama yaxın ol, yaxud mənim anamı sev və ya mənim anama hörmət et” kimi sözlərdən istifadə edərək, yoldaşınızı sıxışdırmayasınız.  Çünki sizin israrınız ilə yaranan bir münasibət əlbəttə bir yerdə qırılacaq və davamlı olmayacaqdır! Əsla ananız və yoldaşınızı müqayisə etməyin, belə bir şəraitin yaranmasının qarşısını alın!

Qayınanalar gəlinə hər şeyi öyrətməyə çalışır, yəni artıq o, gəlinini tam hazır bir şəkildə görmək istəyir. Lakin diqqət etməlidir ki, gəlinin yaş və təcrübəsi onunla eyni deyil! Nəyisə öyrətməyə çalışmayın, buraxın zaman öyrətsin. Gəlinlər qayınananın müdaxiləsinə icazə verməlidirlər. Əgər qayınana evdə nəyisə dəyişmək istəsə, yaxud səhv tapsa, onu dəstəkləyin. Çünki qayınanalar təsdiqlənməyi sevirlər. Bu isə müvəqqəti bir hissdir, yəni zamanla itirmək qorxusu itdikcə artıq sizin işinizəqarışmayacaq!

Ər-arvad münaqişələrinin səbəbi isə evdə yoldaşın danışmamağı, yaxud da telefon və s. kimi texnoloji vasitələrdən istifadə edərək, ona vaxt ayırmamasıdır. Xanımlar ilk növbədə baxmalıdır ki, yoldaşının anası ilə münasibət necədir? Anası onunla necə rəftar edir? Yoldaşı özünə bağlamağın ən yaxşı yolu anasından öyrənməkdir! Və yoldaşınızın marağı nəyədir? Məsələn,futbol, maşın, siyasət və s. Onun maraq dairəsindən danışın və beləliklə artıq yoldaşınız sizi həm dinləməyə, həm də danışdırmağa meyl edəcəkdir. Bu gün ailələrə mənfi tərəfdən müdaxilə çoxdur. Qohumlar, qonşular, dost-tanışlar ailəyə müdaxilə etməyə çalışırlar. “Bu cür danış”, “bu tərzdə cavab versən yaxşıdır”, yaxud “mən sənin yerində olmaq istəmərəm” kimi cümlələrdən istifadə edərək, ailədəki kiçik bir problemi həll olunmaz vəziyyətə gətirib çıxarmağı bacarırlar. Yaxşı olardı ki, buna icazə verməyəsiniz. Ailəniz sizin məhrəmiyyətiniz və şəxsi məkanınızdır, başqasının ora müdaxiləsi düzgün deyil, bu, sizin ən yaxınınız olsa belə!

 

Psixologiya və Konsultasiya Mərkəzinin psixoloqu Aytən Əlizadə

 (pcc.az)

Go Back

Erix Fromm

18-12-2016

Erix Zeliqmann Fromm (23 mart 1900 – 18 mart 1980) dindar yəhudi ailəsində doğulub yaşamışdır.
Alman sosioloq, filosof, sosial psixoloq, psixoanalitik, Frankfurt məktəbinin nümayəndəsi, neofreydizmin və freydomarksizmin yaradıcılarından biridir. Ziqmund Freyd onun həyatında mühüm rol oynamışdır, şəxsən tanımasa da şəxsiyyətini və yaradıclığını araşdırmış,yaxından tanış olmuşdur. Həmçinin də o Marksı əsas olaraq öyrənirdi. Freyd daxili, şüuraltı azadlığı, Marks isə iqtisadi azadlığı araşdırmışdır. Məsələn, “İnsan nə zaman özündə olmur? ” fikrini Marks, insan kapitalizmə xidmət edəndə özündə olmur, deyərək iqtisadi tərəfdən izah edirdi, Z. Freyd isə tamamilə süuraltı açıqlamasını verməyə çalışırdı. 
İlk dəfə Erix Fromm onların ikisinin də azadlıq arayışlarını, izahlarını birləşdirərək Freydomarksizmi yaratmışdır. Bundan başqa, o Aristoteli, Spinozanı da dərindən öyrənmişdir. Erix Fromm Heydelberq və Münhen universitetlərində təhsil almışdır. 1922-ci ildə Heydelberq Universitetində doktoranturanı bitirmişdir. Münhendə psixoloq kimi tədqiqatlar apardıqdan sonra Berlin Psixoanaliz İnstitutunda təhsilini davam etdirmiş və 1931-ci ildə buradan məzun olmuşdur. 
XX əsrin 30-cu illərinin əvvəllərində Almaniyada nasist hərəkatı gücləndiyinə görə İsveçrənin Cenevrə şəhərinə köçmüşdür. 1933-cü ildə Çikaqo İnstitutunun dəvəti ilə ABŞ-a getmişdir. 1934-ci ildə, 1938-ci ilə qədər heyətində bir mütəxəssis olaraq vəzifə aldığı Frankfurt İctimai Araşdırma İnstitutu ilə birlikdə Nyu-Yorka köçür. Şəxsi çalışmalarını davam etdirərək, Columbia Universitetində təhsil işçisi olaraq çalışıb. 1946-cı ildə Vilyam Alonso White Ruh Həkimliyi, Ruh Təhlil və Ruh Elm İnstitutunun qurucuları arasında iştirak edir. Yel Universiteti, Nyu York Universiteti Bennington Kolleci, Miçiqan Əyalət Universitetində təhsil işçisi olaraq çalışır. 1949-cu ildə Meksika Milli Muxtar Universitetindən gələn bir professorluq təklifini qəbul edir və tibb fakültəsi magistr bölümündə ruh təhlil etmə şöbəsini qurur, 1965-ci ildə təqaüdçü olana qədər orada çalışır. Marksist və sosialist, humanist dünya görüşünü mənimsəyən Fromm, qərb kapitalizmi və SSRİ kommunizmini rədd edirdi. 
Erix Frommun əsas fikirlərindən : 
* Peyğəmbərlər ideyaları və dəyərləri gətirən deyil, həyata keçirənlər, göstərənlərdir. * İnsanın tələbatını, istedadı təyin edir.
* İnsanlar maddi istehlakla məşğul olduqlarından, öz əsas mahiyyətlərini unudublar. Maddi olan hər şey insanı depressiyaya salır. 
* İnsan özünü həyata atılmış hiss edir. Qorxur. Tək olduğunu hiss etdikcə əzab çəkir. Ona gorə də bu əzabı bir çox yollarla dəf etməyə çalışır. Bu yollardan biri də sevgidir. 
* Şübhəsiz özümüzü və digər insanları bilmək arzusu kökü dərində olan insan ehtiyacından yaranır. İnsan sosial konteksdə yaşayır. Ağlını itirməmək üçün ətrafındakı insanlarla münasibətdə olmalıdır. İnsana ağıl və xəyal gücü bəxş edilmişdir, insan üçün özü və ətrafındakı insanlar daima anlamağa çalışdığı problemlərdir. İnsanı anlamaq təşəbbüsü psixologiya –“ruhun bilgisi” adlanır. 
* Əslində, sadəcə əşyaların tam rasional qavranması mümkündür. Əşyalar “öldürülmədən” hissələrinə ayrıla bilər, təbiətlərinə ziyan vurmadan manipulyasiya edilə bilərlər, onları yenidən istehsal etmək mümkündür. İnsan əşya deyil. O öldürülmədən hissələrinə ayrıla bilməz, ona zərər vurmadan manipulyasiya etmək, süni olaraq yenidən istehsal etmək mümkün deyil. Bioloji olaraq həyat möcüzə və sirrdir, insanın insani tərəfləri bir müəmmadır. Biz özümüzü və yoldaşlarımızı bəzi yönləriylə tanıya bilirik, ancaq əşya olmadığımız üçün tam qavrama mümkün deyil. Özümüzün ya da bir başqasının ruhunun dərinliyinə endikcə tam bilgi əldə etmək məqsədi daha əlçatmaz olur. Yenə də insan ruhunun sirrinə, “o”-nun ruhunun nüvəsinə nüfuz etmək arzusundan özümüzü saxlaya bilmirik. 
*O zaman özümüzü və digərlərini tanımaq dedikdə nə nəzərdə tutulmalıdır? Özünü tanımaq özümüz haqqında mövcud olan illuziyalardan xilas ola bilməkdir. Qonşumuzu tanımaq onun haqqında bəslədiyimiz “parataksik deformasiyalar” –dan xilas ola bilməkdir. Biz özümüz haqqında bəslədiyimiz illüziyalardan müxtəlif dərəcələrdə əziyyət çəkirik, uşaq ikən bizə real görünən hər şeyə gücü yetmə və hər şeyi bilmə illüziyalarının toruna düşmüşük. 
*Biz pis niyyətli davranışlarımızı yaxşılıq etmək, vəzifə ya da mənəvi borc adı ilə legitimləşdiririk. Biz zəiflik və qorxunu “yaxşı səbəblər ”, vecsizliyimizi isə digərlərinin məsuliyyətsizliyini əsas gətirərək legitimləşdiririk. Biz eyni anda ancaq əks istiqamətlərdə rasionalizasiya və deformasiya edirik. Bir insan sadəcə utancaqdırsa, bizdə sevgi hissinin olmaması o insana düşmənca münasibət gostərməyimizə səbəb olur. Bizim içinə qapanıq olmağımız sadəcə özünü müdafiə edən birini dominant heyvərə kimi görməyimizə səbəb olur. Bizim səmimiyyət qorxumuz, əslində səmimi və uşaq qəlbli olan birini səfeh kimi görməyimizə səbəb olur. Özümüz haqqında daha çox bilmək üçün bizi və qonşumuzu bizim üfüqümüzdən gizlədən bir çox pərdəni qaldırmaq lazımdır. Pərdələr qaldırıldıqca deformasiyalar ard-arda düzələcək. 
*Psixologiya bizə insanın nə olmadığını göstərə bilər. O bizə insanın, bizim hər birimizin, nə olduğumuzu göstərə bilməz. İnsan ruhu, hər fərdin özünəməxsus, individual nüvəsi əsla yetərincə anlaşılıb sözlərlə təsvir edilə bilməz. Ancaq insan sirrinin öyrənilməsinin başqa bir yolu var, bu düşüncə yolu deyil, sevgi yoludur. 
*Sevgi başqa insana elə nüfuz etməkdir ki, burada mənim bilmə arzuma birləşmə arzusu tərəfindən son qoyulur. Birləşmə aktı zamanı mən səni, özümü, hər kəsi tanıyıram və mən heç nə “bilmirəm”. Canlı olanın bilgisinin mümkün olduğu yeganə yol birlik təcrübəsidir, düşüncəmizin ortaya qoyduğu hər hansı bilgi deyil. Tam bilginin yeganə yolu sevgi aktıdır, bu akt düşüncə və sözləri aşır. 
*İnsan, fiziki doğumundan sonra daimi doğulma proseslərindən keçməlidir. Ana qarnından qurtulmaq birinci doğulmadır, onun döşündən ayrılmaq ikinci, qollarından düşmək üçüncüsüdür. Bu mərhələdən sonra doğulma prosesi dayanır, insan sosial olaraq tənzimlənmiş və faydalı insana çevrilir, ancaq ruhi baxımdan yeni doğulmuş uşaq kimi qalır. Əgər o insan potensialını reallaşdırmaq istəyirsə, doğulmalara davam etməlidir. O torpaq və qanın ilkin bağlarından qurtulmalıdır. Bir ayrılma aktından digərinə keçməlidir. O əminlik və özünə haqq qazandırmaqdan əl çəkməli, fədakarlıq, qayğı və sevgi aktına keçməlidir. 
*Tanrı haqqında yeganə mümkün bilgi onun nə olmadığı haqda bilgidir. 
Əsərləri:
Azadlıqdan qaçış (1941) 
Özünü müdafiə edən İnsan / Əxlaq Fəlsəfəsinin Psixologiyasına dair Bir Tədqiqat (1947) 
Psixoanaliz və Din (1950) 
Unudulmuş Dil (1951) 
Sağlam Cəmiyyət (1955) 
Sevmək Sənəti (1956) 
Ziqmund Freydin Şəxsiyyəti və Təsirləri (1959) 
Qoyun, İnsan qazansın: Bir Sosialist Manifest və Proqram 1960 
[Zen Buddizm və Ruh Təhlil etmə – D.T. Suzuki və Riçard de Martino ilə birlikdə (1960) 
Marksın İnsan Konsepsiyası (1961) 
Yeni Bir İnsan Yeni Bir Cəmiyyət (İlluziya zəncirlərinin Kənarında) Marx və Freud ‘un Kıyaslanması (1962)
Sevginin və Şiddətin Mənbəyi (1964) 
Tanrılar Kimi olacaqsınız (1966) 
Ümid İnqilabı (1968) 
Meksika kəndində İctimai Xarakter – Maykl Maccoby ilə birlikdə (1970) 
Ruh Tədqiqnin Böhranı: Freydin sınaqları, Marks və İctimai Ruh Elm (1970) 
İnsandakı mənşəyi (1973) 
Sahib Olmaq Mı, Olmaq Mı? (1976) 
Ərdəm və Xoşbəxtlik 

 

Hazırladı: Nərmin Heydərova

kayzen.az

Go Back

Qeybət psixologiyası

16-12-2016

Təbiətin ən ali varlığı, yaradanın ən qiymətlisi insan dünyaya gələndə onunla (müstəsna hallar istisna olmaqla), halı xasiyyəti, ağlı və istedadı da da birgə doğulur.
Müstəsna hallar dedikdə ilk öncə insanın düşdüyü mühüti və şəraiti nəzərdə tuturuq. Bəzən mühit və şərait insan ağlına, düşüncəsinə ciddi təsir edir. Təbii ki, bu bir başqa yazının mövzusudur. Dünyaya gələn insanın dünyaya baxışı müxtəlif olduğu kimi, hər bir insana baxış da müxtəlif ola bilər. Əqlinə və əməlinə görə, Mövlanə Cəmaləddin Rumi, Fəzullah Nəimi, İmaməddin Nəsimi, Ibni Sina kimi müdrüklər insanlara qiymət verərkən onları Kamil insan və cahil insan kimi şərti qiymətləndirmə üsulundan istifadə edərək iki qurupa bölmüşlər…
Kamil insan ağlının gücünə inanan, biliyi, bacarığı, xeyirxaqlığı, yaşadğı cəmiyyətə xeyir verən və onun xoşbəxtliyi uğrunda canını fəda etməyə hazır olan və ən azından bacardığını edən və etmək istəyənlərdir. Və insanın kamillik dərəcəsini qiymətləndirmək üçün bu siyahını istədiyimiz qədər uzada bilərik. Cahil insan birincinin əksinə olaraq bütün pisliklərə məhəl qoymadan imza atamağa hazır olan, və onları edənlərdir. Detallarına varsaq görərik ki, cahil insan yaltaq da ola bilir, qeybətcil də, iküzlü də ola bilir, yalançı da…
Başqasının yaxşı əməlinə mane də ola bilər, ona xəsəd də apara bilər… Bu məqamda insanın genefondunu nəzərə almasaq düşüdüyü mühütin də rolu öz işini görmüş olur… Yazımızın əsas mövzusu yaltaqlıq və qeybət olduğu üçün hələlik bu məqamın üstündə qərar tutmaq niyətindəyik. Çox təssüf doğuran haldır ki,yaltaqlıq və qeybət sarı sarmaşıq, qorxulu bir illət kimi cəmiyyəti sarımaqdadır. Təbii ki, bu iki sindiromu ən çox yaradan amil ətraf mühit və şəraitdir…
Ən çox bacarıqsız,elmi və sosial mühitdə düşüncəsi inkişafdan geri qalan insanların bir qismi bu xəstəliyə yoluxurlar… Və ən pis cəhəti də budur ki, bu cür insanlar etdikəri pisliklərin dərəcəsini qiymətləndirmək hisslərini itirdikləri üçün ya özlərinə tərəf müqabil axtarır,həm düşüncə və həmfikirlərinin çoxluğunu arzu edirlər. Ya da təsir dairələrini genişləndirmək üçün qeyri ənənəvi metodlardan istifadə edərək ətrafda olan kamil insanlara zərər verməkdən çəkinmirlər. Cəsarətlə demək istəyirəm ki, bu xasiyyət deyil qorxunc bir xəstəlikdir.
Hal hazirda belə bir diaqnoz olmasa da inaniram ki, yaxın zamanlarda insanların bu xəstəliyin müalicəsinə olan aşırı təlabatı nəzərə alaraq psixologiya elmi bunu psixoloji xəstəliyin ən qorxunc növü kimi təsdiq edəcəkdir. Ən pisi də budur ki, millət olaraq ən çox diaqnoz qoyulan kimi statistikada biz ön yerlərdən birində yer alacağıq. Səbəbini araşdırdıqda isə təməli mükəmməlliyyətçilikdən, tamamlanmamış qayğılardan, özgüvənsizlikdən, olanla yetinməməkdən, ümüdsüzlükdən (yəni ozu haqqinda düşünməyib də başqalarının həyatını götür-qoy edir) şərataninin azlığından ozünü daha bacarıqlı ve her şeyi çox bilmiş kimi göstərmək istəyi və s. Sindrom özünü qadınlarda ve kişilərdə fərqli formada göstərir. Qadinlarda daha çox görülən bu diaqnoz söz almaq üçün, kimi sə kiminsə gözunden salmaq üçün,kiminsə sirrini hər kəsə açmaq üçün və bir çox digər məqsədlər daşıyırsa kişilərdə özünü təsdiqləmə yanindaki insana onun daha üstün oldugunu göstərmə, hər olanı çox yaxşı anladığını bildirmək üçün və ya heç kimi bəyənmirmiş kimi düşuncesi oldugunu göstərmək və yaltaqlıq üçün istifadə edilir.
Əslində insan üçün heç bir xeyri olmayan əksinə insanı ətrafındakı insanların gözündən salan,güvənilməyəcək və hörmət olunmayacaq, bir hala salan bu vərdiş onu edənlər üçün sadəcə günlük rejimin əsas hissəsi və qətiyyən təxirə salinmayacaq bir məşğuliyyətdir. Qeyd edim ki, bu sindrom keçicidir. Genetik yolla atadan oğula və bütün geni əhatə edən insanlara keçə bilər. Xəstəlik özu ilə yalana meyillilik, sayrışan nevroz, sosial fobia ve hallüsinasialar da yaradır. Belə insanlar bu vərdiş üzrə özlərini peşakar saydıqları üçün evdə oturduqları halda qiybət etdikləri insanın ilk top 5 də olanlar haqqında öncədən fantaziyalar qururlar. Uydurduqları yalanlara özləri inandıqları və zaman keçdikcə bunu bir həqiqət kimi qəbul etdiklər üçün «əqlinin» və fantaziyasının «məhsulu» olan yalanı ətrafa yaymaga başlayirlar.
Terapiya üsulunun necə aparıldığı haqqında duşunsək onları ilk öncə psixoanaliz edib həyatlarındaki problemleri hell etdikdən sonra psixiatrın derman dəstəyi ilə aradan qaldırmaq mümükündür. Həyatlarında olan problemi tapmanın ən asan yolu ise danışdığı insanda daha çox nədən danışırsa, deməli bu insanın öz həyatında o yöndə dərin yoxsulluq var demekdir. Bu cür adamlar danışdıqlarının öz həyatlarındanda da olmasını arzu etmələri kiminsə haqqında yalnız fikirlərini pis yöndə ifadə etməklə tamamlayırlar. Düşüncəmizə görə əgər günümüzdə bu cür adamlarla qarşılaşırıqsa heç fikir verməyə də bilərik qənaətində olanlar da var. Lakin bilməliyik ki, onlar hec yorulmadan danışdıqlarını sizin tesdiqləmənizi istəyəcəklər. Bunu etmiş olsanız problemi daha da dərinləşdirməyə yardım etmiş olarsınız.
Bu xəstəliyə yoluxmuş insanları tanımaq o qədər də çətin deyildir. Onlar cəmiyyət içində daha çox diqqəti yayınıq olan biri kimi görünürlər. Çünki daima ətrafdaki insanlari analiz etdiklərinə və tapdıqları mövzunu danışmağa, genişləndirərək yaymaqa vasitə axtardıqlarına görə həmişə beyinləri məşqul vəziyyətdə olur, özlərindən biixtiyar donuq üz ifadəsi alırlar… 

 

Türkay Soltanlı 
Narınc Uşaq Psixologiya Mərkəzinin psixoloqu

kayzen.az

Go Back

Həyatı dəyişən dörd hərf -QİÇS

01-12-2016
AİDS/QİÇS - Qazanılmış İmmunçatışmazlığı Sindromudur.
XX əsrdə QİÇS (Qazanılmış Immun Çatışmazlığı Sindromu,ingiliscə: AIDS– Acquired Immune Deficiency Syndrome) səhiyyədə yeni bir xəstəlik meydana çıxdı.Bu xəstəlik Mərkəzi Afrikada başlanmış və formasını dəyişmiş yeni virus yerli əhaliyə meymunlardan keçmişdir. Afirkadan isə xəstəlik Haiti adalarına, sonra isə Amerika və Qərbi Avropaya yayılmışdır.Xəstəlik ilk dəfə 1981-ci ildə ABŞ-da homoseksualistlər arasında aşkar olunmuşdur.Hal-hazırda bütün dünyada çox geniş yayılmaqda olan bu xəstəlik dünyani cənginə alıb və günü gündən təlükə dərəcəsi artmaqdadır.İldən ilə də xəstələrin sayı iki dəfə artmaqdadır.
Yoluxma üçün kifayət miqdarda QİÇS virusu orqanizmin 4 mayesində olur: qan, sperma, vaqinal maye və ana südü. 
Tüpürcək, tər, göz yaşı, sidikdən praktiki olaraq QİÇS ilə yoluxdurma mümkün deyil, çünki bu mayelərdə virusun miqdarı yoluxma üçün kifayət qədər deyil. QİÇS qab-qacaq, qida, yataq dəstləri və s. vasitəsilə keçmir. Buna görə də onlardan məişətdə münasibətdən qaçmaq lazım deyil.Əksinə onlarla daha mehriban davranmaq,xəstəlikləri ilə əlaqədar olaraq onlarla əlaqəni kəsmək lazım deyil.
QİÇS-in xəstəliyinin əlamətləri :
İlk 6-10 il ərzində simptomlar bir o qədər özünü biruzə vermir.Bu xəstəliyə yoluxanlarda çoxsaylı əlamətlər müşahidə olunur. Bu əlamətlərə titrəmə, angina, arıqlama, limfa düyünlərinin böyüməsi, uzunmüddətli ishal, dəridə səpkilər, heç bir dərmanın təsirindən düçməyən qızdırma və s. aiddir.
Yoluxma yolları:
1. qeyri-steril ləvazimatları ilə (iynə, şpris,manikur-pedikur alətləri və s)
2.qan qalıqları olan alət ilə (üz qırxan ülgüc, qayçı, diş fırçası və s)
3.cinsi yolla (qorunmamış hər bir cinsi əlaqə (vaqinal, anal, oral) zamanı)
4.anadan uşaqa (hamiləlik dövründə,doğuş vaxtı,döşlə əmizdirmə zamanı)
Müasir müalicə tam sağalma vermir və xəstəlik ölüm ilə nəticələnir.
Yoluxma anından, spesifik kliniki əlamətlarin biruzə verilməsinə qədər olan dövr bir neçə il (orta hesabla 6-10 il) davam edə bilər. İİV-lə yaşayan bəzi insanlarda, klinik əlamətlər hətta 20 və daha çox il aşkar olunmur. Xəstəliyin gedişi bir çox amillərdən: orqanizmin ümumi vəziyyətindən, müvafiq olaraq - immun sisteminin vəziyyətindən, həyat tərzindən, zərərli vərdişlərin olub-olmamasından və ümumiyyətlə insanın öz həyatına və diaqnozuna münasibətindən asılıdır. QİÇS insan orqanizminin tam depressiyasına, infeksiyalara qarşı orqanizmin ümumi müqavimətinin kəskin zəifləməsinə, bütün onkoloji xəstəliklərin inkişafına və s. bu kimi ağır vəziyyətlərə gətirib çıxarır ki, bütün bunlar da bir qayda olaraq ölümlə nəticələnir.Xəstəliyin simptomları çox gizli şəkildə olur.Ona görə də QİÇS-ə yoluxmuş insan yoluxduğundan xəbərsiz ola bilər.Xəstəliyə yoluxmuş şəxs orta hesabla 5-10 il ərzində sağlam görünür və bəzi hallarda orqanizmdə bu virusun kök salmasından heç özünün də xəbəri olmur.QIÇS özlüyündə bilavasitə ölümə səbəb olmur, lakin ölüm törədən digər xəstəliklərin sürətli (ağ ciyər iltihabı, digər orqanların zədələnməsi, müxtəlif infeksiyalar, xərçəng və s.) inkişafına şərait yaradır. Çünki QİÇS-i törədən virus özü öldürmür amma ölümcül xəstəliklərə əlverişli şərait yaradır.Ümumiyyətlə, hər bir xəstəliyin qarşısını almaq,onu müalicə etməkdən daha asandır. Bu digər xəstəliklərə nisbətən AİDS üçün daha vacibdir. Çünki onun aqibəti 100% ölümlə nəticələnir. Buna görə də, hər kəs HİV/AİDS-in qarşısının alınmasında tam məsuliyyətli olmalıdır. 
Dekabr ayının biri Ümümdünya QİÇS-lə mübarizə günüdür.Məncə bu xəstəliyə biganə yanaşmaq lazım deyil.Çünki heç kim bu xəstəlikdən sığortalanmayıb. 

Qeyd: 

Bu gün Ümumdünya QİÇS-lə  mübarizə günüdür. İlk dəfə 1988-ci ildə təsis edilmiş QİÇS günü bu il artıq 27-ci dəfədir ki keçirilir.  XX əsrdə bəşəriyyətin qarşılaşdığı ən böyük problemlərdən biri QİÇS – Qazanılmış İmmun Çatışmazlığı Sindromudur. Adından da göründüyü kimi, QİÇS insanla doğulan, insana xas xəstəliklərdən deyil. O, insanın sonrakı fəaliyyəti nəticəsində “qazandığı”, əldə etdiyi, bilərəkdən və ya bilməyərəkdən tutulduğu bir bəladır. Narkomaniya, qeyri-sağlam həyat tərzi, antisanitariya, natəmizlik – bütün bunlar QİÇS-in yaranmasında və yayılmasında mühüm rol oynayır.

Bir sıra Avropa ölkəsində bu xəstəliyə mübtəla olanların vəziyyətini yaxşılaşdırmaq, cəmiyyətin onlara münasibətini dəyişdirmək üçün müxtəlif vasitələrdən istifadə edilir, həmin mərəzə tutulanlara tibbi, maddi və digər yardımlar göstərilir. Ancaq bu xeyirxah səylər bəzən lazımi effekti vermir. Belə ki, cəmiyyətin özündən gələn müxtəlif paradokslar da baş verir. Bu yaxınlarda aparılan araşdırmalar maraqlı bir faktı ortaya çıxardı: bir çox QİÇS daşıyıcısı özünü bilərəkdən belə bir mərəzə yoluxdurur ki, maddi vəziyyətini “düzəldə” bilsin. Özü də belə “xəstələr”in sayı o qədər də az deyil. Gördüyünüz kimi, cəmiyyətin atdığı müsbət addımlar bəzən nə ilə nəticələnə bilir…

QİÇS-in epidemiya kimi vacib xüsusiyyətlərindən biri odur ki, ilk dəfə harada aşkarlanmasından asılı olmayaraq o, indi heç bir sərhəd tanımır, heç bir milli, dini ayrılığa fərq qoymadan yer üzündə tüğyan etməkdədir. Bəlkə elə bu xüsusiyyətinə görə o, əsrin bəlalarından biri hesab olunur, ona qarşı mübarizə də ümumbəşəri xarakter daşımaqdadır.

Son məlumatlara görə, yer üzündə 40 milyona yaxın insan bu virusun daşıyıcısıdır. Dünyada mentalitetdən və digər səbəblərdən gizlədilən belə faktların kifayət qədər olduğunu da nəzərə alsaq, bütün bu məlumatların həqiqəti hələ tam əks etdirmədiyi ortaya çıxır. Qloballaşan dünyada getdikcə güclənən miqrasiya prosesləri də epidemiyanın sürətlə yayılmasına rəvac verir.

Xatırladaq ki, 1988-ci ildə dünya ölkələrinin səhiyyə nazirlərinin əhalinin immun çatışmazlığı ilə əlaqədar sammiti təşkil olundu. Həmin sammitdən sonra  Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) BMT-nin köməyi ilə hər il dekabrın 1-ni QİÇS-lə mübarizə günü elan etdi. Məqsəd həmin gün hər yerdə əhalinin diqqətini bu problemə yönəltməkdən, insanları maarifləndirməkdən ibarətdir. Xüsusilə iqtisadi cəhətdən zəif inkişaf etmiş, təhsilin səviyyəsinin aşağı olduğu ölkələrdə bu xəstəlikdən əzab çəkənlərin say çoxluğunu nəzərə alaraq onlara müxtəlif proqramlar, layihələr vasitəsilə kömək göstərilməsi indi də prioritet vəzifələrdəndir.

Azərbaycanda bu xəstəliklə mübarizə tempi onun yayılmasına uyğun bir sürətlə getməkdədir. 1987-ci ildə respublikamızda bu xəstəliyə tutulmuş iki nəfər vardısa, indi onların sayı yüzlərlədir. Doğrudur, digər ölkələrlə müqayisədə bu, elə də böyük rəqəm sayılmaya bilər. Amma “hər şeyi başlamaq asandır, bitirməksə çətindir” prinsipini əsas götürərək indidən qətiyyətlə hərəkət etmək lazımdır.

azpress.az

visiontv.az

 

Go Back

Xoşbəxtliyi ailədə tapmayan onu başqa yerdə axtarmağa da qalxmamalıdır!

08-11-2016

Əziz dost!                                                                                                                                         Həyat sürətlə axır. Ətrafında çox şeylər də dəyişir. Elə sənin özündə də. Əvvəlki insan deyilsən, zahiri görkəmindən tutmuş, daxili aləminə qədər. Çox şeylər dəyişdi. Dəyişməyən tək şey isə həyatda xoşbəxt olmaq istəyindir. Xoşbəxtlik də ailədən başlayır. İndinin özündə də bir çox şeyləri əldə edə bilmədiyini ya ata evinlə, ya da ki, hazırki ailənlə bağlayırsan.                    Bəs, bu nəyi göstərir? Şübhəsiz ki, ailənin yaşamağımıza nə dərəcədə böyük təsir gücünə malik olduğunu. Nəzərə almaq lazımdır ki, müasir dövrdə ailələr əvvəlki ailə modellərindən çox parametrlərinə görə fərqlənir. Bu məqalədə məqsədimiz ailə psixologiyası və bunun yeni qurulan çütlüklərə verə biləcəyi faydanı sizlərin diqqətinə çatdırmaqdır.                                     Öncə onu qeyd edim ki, hər bir fərd evlənmədən əvvəl hansısa bir ailədə tərbiyə alır, böyüyür. Fərq etməz, bu onun biloloji və yaxud da himayəsində olduğu ailəsi olsun. Ailə qurana qədər fərd həmin ailədə müəyyən dəyərlər sistemi qazanır. Hansı ki, bu dəyərlər sistemi sonradan onun həyata baxış tərzinə, insanlarla münasibətinə böyük təsir göstərir. Gələcəkdə qurulan ailənin nə dərəcədə dayanıqlı olması fərdin aldığı dəyərlər sistemi, psixoloji travmalarla birbaşa bağlıdır. Psixoloji travmaya səbəb olan faktorlar natamam ailədə böyümə (ata yaxud da ananın müəyyən səbəblər üzündən olmaması, ayrılması, vəfat etməsi) və s. ola bilər. İlk sevgidə yaşadığı uğursuz təcrübəyə görə yaşanan travmatik hallar da sonradan qurulan ailədə səbəbsiz problemlərə yol aça bilər. Sual yaranır. Bütün bunlardan sığortalanmaq üçün nə etmək lazımdır? Axı hər bir insanın bu həyatda ən böyük arzusu, bəlkə də tək istəyi hüzurlu bir ailəsinin olmasıdır.                                                                                                                           İnsan birinci növbədə ailə qurma tələbinin, daha doğrusu qurduğu münasibətin hansı səbəbdən ciddiləşdirmək istəyinə aydınlıq gətirməlidir. İnsanların bir qismi ayrılıqdan sonra sevdiyi insanı unutmaq, başqa bir qismi həyatında yenilik etmək, bir qismi də ailə üzvlərindən kiminsə könlünü şad etmək və s. üçün ailə qurmağa qərar verir. Şübhəsiz ailə qurmaq birmənalı şəkildə alqışlanmalıdır. Bir şərtlə ki, nümunəvi və təməli möhkəm ailə olsun. Ailənin qurulmağı hansısa travmatik olayı aradan qaldırmağa xidmət etməməlidir. Belə olduğu təqdirdə qurulan ailələrdə zaman keçdikcə problemlər yaranmağa başlayır ki, bu da son nəticədə həmin ailələrin dağılmasına səbəb olur. Ailə qurmadan öncə fərdin keçdiyi həyat yolu da qurduğu ailəyə böyük təsirini göstərir. Biz burada natamam ailədə böyüyən insanların qurduqları ailələri nəzərdə tuturuq. Burada problem yaradan daha çox bu ailədə böyüyən uşaqların anaları olur. Kökündə yatan səbəb isə bəlli bir müddət övladlarının müstəqil olmaları ilə heç bir vəclə barışmaq istəməmələri dayanır. Bu da cütlüklər arasında ailə həyatının hələ ilkin mərhələsində problemlərə yol açır.                                                                                                                          Ailə psixoloqu belə hallarda yaşana biləcək problemlərdən sığortalanmaq üçün əvəzsiz bir köməkdir. Ailə qurularkən diqqət ediləcək məqamlardan biri də tərəflərin hansı ailə modelində böyümələri, böyüdüyü ailənin peşə yönümü və s. hallardır. Misal üçün, pedaqoq ailəsində böyüyən fərd, həkim ailəsində böyüyən fərddən həm həyata baxış tərzi, həm də qarşı tərəfdən gözlədiklərinə görə çox fərqlənir. Fərqlər də münasibətlərin ilkin mərhələsində nəzərə alınmadığı təqdirdə sonradan problemlərə səbəb olur. Ümumiyyətlə, ailə qurarkən diqqət etməli olduğumuz məqamlar çoxdur. Çox zaman biz münasibətlərin pozulmasına səbəb kimi qarşı tərəfin anasının necə adlandırılmasını belə görə bilərik. Hansı ki, ilkin mərhələdə diqqətə alınıb, həll edilsəydi ailədə heç bir problem olmazdı. Bütün bunlar ailə psixologiyasının predmetini təşkil edir. Şübhəsiz ki, bunu bir məqaləyə sığışdırmaq çətin olduğundan məqaləni silsilə şəklində çap etdirməyə qərar verdik. Burada ailənin əsasını təşkil edən 6 parametr, ailə qurmadan öncə hər bir fərdin yaşamış olduğu monada, diada, triada və s mərhələlər haqqında da söhbət açılacaq. Məqsəd yeni qurulan ailələrə, eləcə də ailə məsələlərində çətinlik yaşayan cütlüklərə psixoloji baxımdan dəstək olmaqdır. Bunun öhdəsindən nə dərəcədə gələ bilərik, buna Siz oxucular qərar verəcəksiniz.

Elnur Rüstəmov. Psixologiya və Konsultasiya Mərkəzinin rəhbəri, psixoloq                                                          pcc.az

Go Back

İPOXONDRiK NERVROZ

29-10-2016

 Hər birimiz müəyyən zamanlarda fərqli xəstəliklərlə qarşilaşirıq.Biz həkimə müraciət edib,onların yazdıqlari dərmandan istifadə edir, yaxud təsirini əvvəllərdə gördüyümüz effektli vasitələrlə özümüz-özümüzü müalicə edirik.Lakin aramizda elə insanlar var ki, sağlamliqlari ilə bağli yaranmiş problemləri çox qabardirlar. Özlərini sağalmaz xəstəliyə tutulmuş kimi hiss edirlər. Belə insanlar ipoxondrik nevrozdan əziyyət çəkirlər. Bu psixi pozğunluq həm kişilərdə, həm də qadinlarda rast gəlinir. Xəstəliyin ən çox təsadüf olunan yaş həddi 30-40 araliğidi.Həkim tərəfindən edilmiş müayinə və analizlərin nəticəsi heç bir xəstəliyin olmamasini göstərsədə onlar buna inanmir,başqa həkimlərə müraciət edərək öz xəstəliklərini tapacaqlarina ümid edərlər.Onlarin özlərinə qoyduqlari diaqnoz həkim tərəfindən təsdiq olunmadiqda belə hesab edirlər ki,bilə-bilə xəstəlikləri onlardan gizlədilir. Elmə məlum olmayan xəstəliklərlə bağli fikirlər,ölüm qarşisinda qorxu onlarin həyatinda dominant olur,həkimlərə müraciət edib müxtəlif analizlər vermək isə  həyat tərzlərinə çevrilir. Cəmiyyət arasinda heç kim belə insanlarin öz xəstəlikləri haqqinda dediklərini ciddi qəbul etmir,lakin bu insanlar daim qorxu və narahatliq içində yaşadiqlari üçün bu vegetativ sistemə təsirini göstərir.Bu da öz növbəsində daxili orqanlara mənfi təsirini göstərir.                                                                 Bu psixi pozuntunun yaranma səbəbi dəqiq məlum deyil.Lakin mütəxxəsislər bir neçə səbəb göstərirlər. Bunlar aşağidakilardir;                                                                           1.Ananin uşaği həddindən artiq əzizləyib onu bütun xəstəliklərdən qorumağa çalişmasi.Zaman keçdikcə bu şəxsdə bütün xəstəliklərə qarşi qorxu yaranir və o eynən anasinin etdiyi kimi özünü qorumağa çalişir.                                       2.Uşağin baximsiz qalmasi, ətrafdakilarin diqqətindən məhrum olmasi.Uşaq artiq heç kimə lazim olmadiğini düşünür və özündə müxtəlif xəstəliklər axtarmğa başlayir.                           3.Uşaqliq zamani  ağir əməliyyat keçirən şəxslər (hətta bu 5 yaşdan aşaği yaşdada baş vermişsə bəzən yuxu kimi yadda qalir) özlərini müdafiə etmək məqsədi ilə daima xəstəlik qorxusunda yaşayirlar.                                                    4.Valideynlərdə alkoqalizm və narkomaniya.                             Bəzi mutəxxəsislər isə belə hesab edir ki,bu tip şəxslər ətrafdakilarin diqqətini cəlb etmək üçün özlərinin sağalmaz xəstəliyə düçar olduqlarini uydurular.                                         Əsas simptomlari bunlardir;                                                         -Tez –tez sağamliqla bağli şikayətlər edirlər.                              -Həmişə həkimə müraciət edib yoxlanişdan keçirlər.                -Qoyulmuş diaqnozla razilaşmayib müalicənin düzgün aparilmadiğini deyirlər.                                                                -Xəstəliyin qarşisinda qorxulari güclü olur.                               -Daim aqressiv olurlar.                                                                 -İnsanlarla ünsiyyətlərində problem yaranir.                                Diaqnoz və müalicəsi; Sağlamliqla bağli şikayətlər yaranan kimi hər bir insan həkimə müraciət edir,yoxlama və analizlər nəticəsində orqanlarda patalogiya aşkar edilməmişsə lakin,pasient hələdə özündə hansisa xəstəliyin olduğundn qorxursa onu psixiatr yaxud psixoterapevtə yönəltmək lazimdir.Mütəxxəsisin yanina gedməyi heç bir halda gecikdirmək olmaz,çünki ipoxondrik nevroz kədərli sonuiğa səbəb ola bilər.Depressiya,şizofreniya hətta suisid hallari baş verə bilər. Müasir dövrdə ipoxondrik nevroz –koqnitiv terapiya vasitəsilə müalicə edilir. Müalicədə ailə və yaxinlarin rolu vacibdir.Onlar pasientə müxtəlif xəstəliklər araşdirib ortaya çixarmaqda mane olmalidirlar. Belə insanlara gündəlik yuxu rejiminə əməl etmək vacibdir.Yuxu orqanizmin dincəlməsinə ,eyni zamanda  depressiya və narahat vəziyyətlərin azalmasina kömək olur.Eləcədə belə insanlar dincəlməyi öyrənməli, xəstəliklər haqqinda fikirlərdən azad olmağa çalişmalidirlar.Bunu meditasiya,musiqi  yaxud fiziki məşqlərlə edə bilərlər.                                                                                    Ən vacib və ən əsas addim pasientə onun sağlamliği ilə bağli problemin olmamasina inandirmaqdir.                                       Təəssüflər ki,belı insanlarin əksəriyyəti bununla mübarizə apara bilmir.Bütün müalicələrə ,terapiyalara baxmayaraq onlar hələdə özlərində xəstəlik axtarmağa çalişirlar və nu ömürlərinin sonuna qədər davam edir.Yalniz az faiz özündə güc taparaq bundan azad ola bilir.

Mənbə;Nevroz-psixoz .com

Вероника Степановна-ипохондрия-youtube

Turanə Rzayeva

Baki Qizlar Universiteti. Təhsildə sosial-psixoloji xidmət. IV kurs

Go Back

DİSSOSİATİV ŞƏXSİYYƏT POZUNTUSU (MULTİPLE-ÇOXLU)

29-10-2016

Dissosiativ şəxsiyyət pozuntusu, insanın şüur səviyyəsində bir birindən fərqli ən azı iki şəxsiyyətə sahib olması və bu şəxsiyyət strukturları arasında keçidlər yaşaması ilə xarakterizə olunan psixoloji xəstəlikdir. Bu şəxsiyyət pozuntusu mütləq travma və ya sarsıntı nəticəsində ortaya çıxan tablodur. Daha çox uşaqlıq dövründə şüurun yeni formalaşmağa başladığı zaman travma yaşayan insanlarda müşahidə olunur. Bu travmalar fiziki, cinsəl və ya duyğusal istismar nəticəsində yaranır. Həmin istismar adətən ailədaxili zəmində baş verir. Nadir hallarda görülən bu narahatlığın diaqnozu üçün insan travma yaşamalıdır. Davranış dalğalanmaları, xarakter dəyişikliyi yaşayan insanların hamısına dissosiativ şəxsiyyət pozuntusu diaqnozu qoyulmur. Bunun üçün narahatlıq keçirən insan bir müddətlik nəzarət altına alınır. Adətən pasiyentə təsir göstərən şəxsiyyət sayı 5-10 ədəd olur. Bunların sayı insanın yaşadığı travmanın şiddətinə bağlı olaraq dəyişir. Əsasən bir şəxsiyyət digərinə ani olaraq keçir. Həmin şəxsiyyətlər mütəxəssis tərəfindən tanınmalı, nəticədə birləşdirilməlidir. Problem 10 yaşından etibarən simptom şəklində ortaya çıxır, yaş irəlilədikcə təsirliliyi artır.                                                                               

Bu pozuntu rastlanan insanlarda tez-tez aşağıdakı cümlələri eşitmək mümkündür:                                                                         

  •  Sanki kimsə içimdə məni fərqli davranmağa vadar edir; Mənə əmr verən, hərəkətlərimə şərh edən səslər eşidirəm; 
  • Dünən 2 saat heç nə düşünmədən bir nöqtəyə baxdığımı hiss etdim;    
  • Bəzən mənə elə gəlir ki, hərəkətlərimi kənardan izləyirəm;                  
  • Yol gedirəm, amma ora necə gəldiyimi bilmirəm;                                   
  • Yalan danışdığımı deyirlər;                                                                    
  • Otağımdakı əşyaların haradan gətirildiyini, necə orda olduqlarını bilmirəm.                                                                                                               Simptomları:
  1. Flash-back yaşanır
  2. İnsan daxilində başqa bir insanın və ya ikinci bir insanın olduğunu hiss edir
  3. Yadlaşma hissi (depersonalizasiya)
  4. Vaxtaşırı öz davranışlarını və dediklərini xatırlamama
  5. Evdə harda gəldiyini bilmədiyi əşyalar tapma
  6. Yuxu pozuntusu
  7. Həssaslıq
  8. Somatik simptomlar (baş ağrısı, mədə ağrısı)
  9. Qidalanma pozuntuları
  10.  Özünə zərər vermə (digər şəxsiyyətin təsiri ilə)
  11.  İntihar cəhdi
  12.  Depressiv simptomlar (əhvalın aşağı olması, gələcəklə bağlı ümidsizlik hissi)

“Daxildəki şəxsiyyətlər bir-birini tanımırlar. Hər şəxsiyyətin adı, yaşı, xatirələri və özünə xas davranışları var. Onlar bir-birlərini tanımırlar, bir-birlərinin davranışlarını unudurlar. Digər şəxsiyyət mühafizəkar, persekutor, intihara meyilli, uşaq və ya qarşı cins və s. xüsusiyyətlərə sahib ola bilir. Bir şəxsiyyət digəriylə əks xüsusiyyətlərə sahib olur. (məsələn: biri asılıdırsa, digəri azadlığa meyilli, aqressiv…) Bir şəxsiyyətdən digərinə keçid qısa müddətdə olur. İnsan saatlarla, günlərlə davam edən yaddaş pozuntusu yaşayır.        

“Dissosiativ pozuntu daha çox qadınlarda müşahidə olunur. Pozuntunun müşahidə olunma tezliyi bilinmir. Qadınlarda kişilərlə nisbətdə 8-9 qat daha çox müşahidə olunur. Bunun səbəbi, qadınların cinsi istismara daha çox məruz qalması və ya kişilərin simptomları daha çox gizlətməsi, hansısa cinayət törətdiyi zaman cinayət məsuliyyətinə cəlb olunması səbəbindən diaqnozun qoyulmamasıdır.                                                        

    “Tədqiqatlar, dissosiativ şəxsiyyət pozuntusunda, uşaqlıq dövrü travmalarının, insest hadisələrinin əhəmiyyətli faktor olduğunu göstərirAraşdırmalara əsasən müəyyən olunmuşdur ki, bu pozuntudan əziyyət çəkən insanlar, cinsi, fiziki və duyğusal istismara məruz qalanlardır. Şəxs, uşaqlıq dövründəki travmanın yükünü qaldırmaq üçün qeyri-iradi ikinci bir şəxsiyyət yaradır və məsuliyyəti ona yükləyir.   Paralel şəkildə müşahidə olunan narahatlıqlar (komorbid hal) Digər psixoloji pozuntular da paralel şəkildə müşahidə oluna bilər. Ən çox görülən narahatlıqlar, konversion pozuntu, somatizasiya, posttravmatik stress pozuntusu, borderline şəxsiyyət pozuntusu, depressiya, maddə istifadəsi.                

 Bu problem şizofreniya, depressiya, borderline şəxsiyyət pozuntusu, temporal lob epilepsiyası diaqnozları ilə qarışdırıla bilindiyi üçün lazımi müayinələr olunmalı və mütləq şəkildə fərqləndirilməlidir.                                                                

 Müalicəsi: Pasiyent terapiya müddətinin əvvəlində, şəxsiyyət pozuntusu və ya amneziyanın olmasından şikayətlənmir. Müşahidə müddətində şəxsiyyət dəyişiklikləri, amneziyalar rastlanır. Reabilitasiya müddətində birdən artıq şəxsiyyətin birləşdirilməsi, öncəki travmatik hadisələrin fərqinə varmaq, bütünləşdirmənin təmin olunması, travmaların mənasının yenidən stukturlaşdırılması, aradan qaldırma mexanizmlərinin inkişafı şəklində müalicə və psixoterapiya müddəti yaradılır. Uşaqlıq dövründəki ağır travmaların səbəb olduğu bu problem üzərində çalışarkən travmaların korreksiyası digər psixoloji pozuntuların reabilitasiyası ilə müqayisədə xüsusi həssaslıqla aradan qaldırılmalıdır. Buna görə də bu problemə aid xüsusi məlumat və təcrübə ehtiva edən psixoterapiya tətbiq olunmalıdır.

Nərmin Quliyeva.

 pcc.az

 

Go Back

Çuğundur haqqında bilmədiklərimiz...

28-10-2016
 
Bu dəfə ki, yazımızda sizə çuğundurun faydaları haqqında məlumat vermək istərdik.
1.Çuğundur tam bir qaraciyər və damar dostudur.
2. Eyni zamanda sədəf və egzama xəstəliklərinə yaxşı təsir edir.
3.Bir stəkanı yüksək təzyiqə qarşı təsirlidir.
4.Çuğundur saç tökülməsinin qarşısını alır.
5. Damarları qoruyaraq, detoks proqramı çərçivəsində qaraciyəri işlətmək mövzusunda təsirlidir.
6. Qurd xəstəlikləri ilə əlaqədar yaranmış qaşıntının qarşısını alır.
7. Çuğundur A, B, C və P vitaminlərindən zəngindir. İştah açan, bəsləyici xüsusiyyəti vardır.
8. Çuğundur həzmi asanlaşdırır, qəbizliyi yox edər, mədə ağrısı və qıcqırma kimi problemlərini yox edər.
9. Çuğundurda çox əhəmiyyətli, xərçəng önləyici antioksidanlar var.
10. Qış aylarında çuğundurun istehlakı, bədənin müqavimətini artırır.
 P.S. Qan azlığından əziyyət çəkənlərə belə bir resept vermək istəyirəm.
Çuğunduru təmiz yuyandan sonra soyuruq (soyduqdan sonra yumaq olmaz).İncə-incə doğradığımız çuğunduru əvvəlcədən yuduğumuz bir şüşə qaba lay -lay çuğundur,şəkər tozu əlavə edirik. Qabımız tam dolana kimi...Qapağını bağlayıb sərin yerdə saxlayırıq. 5-6 saata kimi suyunu buraxdığının şahidi olacaqsınız. Həmin suyu süzüb içirik. Prosedur 1 ay davam edir. 1 ay fasilə verdikdək sonra, yenidən təkrarlamaq olar.
qadin.az
 

Go Back

RORŞAX TESTİ.

28-10-2016

 

Daniel Kiz’ Elernon üçün güllər’ kitabinin baş qəhrəmani Çarli əqli cəhədən geri olan şəxsdi.Ailəsinin icazəsi ilə onun beynində əməliyyat keçirilir.Əməliyyatdan  öncə,əməliyytdan sonra, eləcədə Çarli əqli cəhətdən inkişaf etdikcə onun müalicəsi ilə məşqul olan psixiatr ondan Rorşax testini etmesini istəyirdi.İlk başdan  Çarli onun qarşisina qoyulmuş vərəqdə yalnız ləkə gördüyünü  desədə hər ötən gün onun gördükləri dəyişirdi.Əqli inkişafinin ən yüksək zirvəsində olan Çarli bu testdən imtina edir.                                                      Bu test məndə maraq yaratdiqi üçün kiçik axtariş apardim.  Şəxsiyyətin öyrənilməsi metodlarindan biri olan Rorşax testi 1921-ci ildə G.Rorşax tərəfindən yaradilib.İnsan şəxsiyyətinin öyrənilməsində ən çox istifadə olunan metodur.Tədqiq olunan şəxsdən tələb olunan yalniz qarşisindaki şəkildə nə gördüyünü deməsidi.                                                                                Müəllifin ölümündən sonar test öz inkişafini ABŞ- da tapmişdir.30-cu illərin əvvəllərində bu testə maraq xüsusilə artmisdir.Bir neçə variantı yaradilmişdir.Lakin 70-ci illərdə ABŞ məktəblərində testdən istifadə dayandirilmişdir.               Testin əsasi bundan ibarətdir;                                                Verilmiş 10 fərqli şəkillərdə nəyi görürük.Əgər pasient şəkli bütünlükə nəyə isə bənzədirsə demək o fikrini bütünlüklə bir yerə toplaya bilir,əgər şəklin hər hansi detalina üstünlük verirsə ,deməli o xirdaliqlara varan şəxsdir.Əgər az adamin fikir verdiyi detallari qabardirsa demək o qeyri-adiliklərə meyillidir və dəqiq müşahidə qabiliyyətinə malikdir.            Test sakit sessiz yerdə keçirilməlidir.Otaqda pasient ve eksperimentatordan başqa heç kim olmamalidir.Əgər üçüncü adamin olmasi vacibdirsə pasiendən icazə alinmalidir. Əvvəlcədən nəzarət etmək lazimdir ki, eksperimenti böləcək heç nə olmasin. Əgər pasient eynəkdən istifadə  edirsə eynəyinin onun yaninda olmasina fikir vermək lazimdir. Eksperimentator pasientlə üzbə-üz yaxud onun yaninda oturur ki,özüdə vərəqi asandliqla görə bilsin.Vərəq pasientin sol tərəfdə qoyulur ,onun test haqqinda məlumati olub olmamasi öyrənilir.Həmçinin şəxsin psixi və fiziki sağlamliği haqqinda məlumatda olmalidir.Şəkillər haqqinda məlumat verilmir.Əgər pasient bu testi onun intellektini öyrənmək üçün keçirildiyini soruşursa etiraz etmək lazimdir.Lakin bildirmək olar ki,fantaziyalarini öyrənməyə çalişirlar.                                     Testin keçirilməsində dörd mərhələ vardir;                              1.Şəxs qarşidaki şəkildə gördüyünün nə olduğunu deməkdə çətinlik çəkirsə ona bildirmək lazimdir ki, konkret cavab yoxdur ona görə də istənilən cavab qəbul olunur.Bəzi mütəxxəsislər şəkili çevirəyə icazə vermir,lakin pasient vərəqi çevirmək istəyirsə ona mane olmaq duzgün deyil.Heç bir kömək edici söz deyilməməlidir.Yalniz ‘bəli ‘,’ əla’,’ görürsüz sizdə necə gözəl alinir’kimi cümlələrdən istifadə etmək olar.Əgər birinci şəkildə pasient heçnə görmürsə digərinə keçmək olar. Bütün cavablar protakola qeyd olunur.       2.Suallar harda? necə? niyə? şəklində olanlardir.Əgər şəxs’ gözəl kəpənək’ gördüyünü deyirsə eksperimentator niyə gözəl?  o nə edir?kimi suallar verə bilər.Pasient gördüyünü söz ilə deməkdə çətinlik çəkirsə ona vərəq və qələm verərək gördüyünü çəkməsini istəyə bilərsiz.                                    3.Pasient  rəng yaxud hərəkətləri dəyişmək isdəyirsə ona icazə verilir.                                                                                    4.Bu mərhəhə aşağidakilari öyrənir; a)pasient detallari gördükdən sonra onlari bütov şəkil kimi görə bilirmi? b) o insan obrazlarini görə bilirmi yaxud onlara hərəkət verə bilirmi? c)reng yaxud məhşur obraz ayira bilirmi.          Aparilmiş müşahidələr əsasinda müəyyən edilmişdir ki,birinci şəkil əsasinda ən çox verilən cavablar aşağidakilardir.                Tülki və pişiyin üzü- 85% testdə iştirak edən insanlar məhz bu cavabi verirlər. Siz saglam insansiniz deməkdir.                  Kəpənək-Əsasən 20 yaşina qədər gənclər görür.Depressiyaya işarədi.                                                                                      Yarasa-Aqressiya ve qəzəbi daha üstün olan adamlar tərəfindən görülür.                                                                        Ayi, pələng, canavar xəzi görmək-Bu adamlar güclü psixalogiyaya malikdir.                                                          Fontanin sağ və solunda iki ayi görmək-Çox az adamlar tərəfindən görünür.Şizofreniya əlamətləri olan adamlarda daha çox rast gəlinir.                                                                        Qeyd edim ki,bu test dəqiq diaqnoz müəyyən etmir. Əgər siz fontanin sağ və solunda iki ayi görürsünüzsə bu sizin şizofren olduğunuz anlamina gəlmir.                                                         O ki,qaldi Çarliyə əsər boyu onun yüksək İQ-sunun qalmasini cox istərdim,lakin bilirdim ki, bu belə olmayacaq. Lakin Çarli çox  inanirdi ki, onun üzərində aparilmiş bu əməliyyat əqli cəhətdən geri qalan hər bir şəxsə gələcəkdə kömək edecək.

Turanə Rzayeva. Bakı Qızlar Universiteti. Təhildə sosial-psixoloji xidmət. IV kurs

Go Back

Susmaq insanın xəstə olmasına səbəb ola bilərmi?

28-10-2016
İnsanlar var ki, dinib-danışmağı məğlubiyyət , susmağısa qələbə sayıblar… Sizcə, hər susqunluq qələb ola bilərmi və yaxud əksinə, danışmamaq yerinə dil-dil ötmək caizmi? Bəlkə eyni şeyi qarşı tərəf də sizə etdi, onda qalib kim sayılacaq? Əlbəttə, suala birbaşa cavab vermək çətindir. Çünki baxır nə məsələdir: susub da qalib olmaq olar, danışıb da. Susub da məğlub olmaq olar, dillənib də. Hər iki tərəf sususrsa, məsuliyyəti də, uğuru da bölüşürlər. Məsələn, 1 qız bir oğlan bir-birini gizli sevirlər. Özlərindən başqa kimsə bilmir. İndi bu qızı başqası da istəsə, elçi gəlsə, valideynlər dağdan ağır elçini hörmətsiz yola salmazsa ( ailə də yaxşıdır, oğul da yaxşıdır, qız vermək olar), onda belə susqunluq ikisinə də peşmaçılıq gətirməyəcəkmi? Mən bir ailə tanıyırdım. Sevən qızla oğlan ailəsi arasında ədavət vardı, qəribədir, uşaqları isə sevişirdilər. Qız bunu bir yol tapıb anasına deyir, anası da atasına. Qohum-qardaş məşvərət edib tələm-tələsik elə öz qohumlarından digər bir oğlan üçün elçi göndərib qızı nişanlayırlar. Ona görə də müdriklər "məclisdə qızıldan da artıq söz söyləməsən sus” deyirlər. Çünki "yaman dil sahibinə bəla gətirər”. Həyati müşahidələrə istinad edib fikirlərimizi bir qədər də genişləndirək. Həyatı acınaqlı, göz yaşları ilə keçən birisi dərd-xiffət çəkməkdən daim geri gedir. Belə insan haqqında deyirlər ki, dərdləri çoxdur, susur, hamısını işəri salır, ürəyinə yük edir. Ona görə bu haldadır. Bəs bir insanın qarşılaşdığı ağrıları içinə atma səbəbləri nədir? Başına gələnləri qəlbinin dərinliklərində basdırmaqla , yəni susmaqla o, nə qazanacaq? Lap ola bilir ki, kimsə heç nə deməyib, sadəcə, adam özü duyğularını dilə gətirmir, susmağı üstün tutur. Niyə ? Bəs belədə qəlbinin dərinliklərində basdırdığı hiss və duyğular davam etdikcə dəyişikliyə məruz qalmır ki, xarab olmur ki? Bəzi adamlar hislərini ifadə edə bilir. Bəzən qışqırıb, hay-küy salıb, göz yaşlarını axıdıb sakitləşə bilir. Amma bəziləri də var ki, bunu heç bacarmır. Onlar ancaq hər zaman susmaq yolunu tuturlar.
Qarşılaşdığımız mənfi hadisələr, yaşadığımız problemlər və ya haqsızlıqlar beləcə içimizə yol tapır və gün gəlir bunlar fiziki xəstəliyin ortaya çıxmaslna səbəb olur. Belə adamlar ya adamlardan qaçır, ya da əsəbi olurlar. Susmaq insanın xəstə olmasına səbəb ola bilərmi? İnsanın ürəyinə saldığı hər şeyi dözərək saxlaması getdikcə onun laybalay olmasına gətirib çıxarır . Beləliklə də, dərdi içinə yığan, susan adam irəlidə daha ağır ziyanlarla qarşılaşır. İnsan ürəyini, başını məcbur edir ki, bir azca da döz... Sonra da bu olur ki, psixologiyası, daha bir çox keyfiyyətləri atrofiyaya uğrayır. Ata-babalarımız əbəs yerə "divarı nəm, insanı qəm yuyar” deməmişlər ki. Belələri daha çox duyğu, düşüncə və istəklərini rahatlıqla qarşı tərəfə söyləyə bilmir, həmişə nədənsə, kimdənsə çəkinir, qorxur. Bəziləri də var ki, heç ağlamağı da bacarmır ki, bu vəziyyədə ağlayıb sakitləşsin, dərdi, problemi içəri atmasın. Bəli, " hər dərdi içinizə atmayın” demək asan, fəqət, bunu hərəkətə keçirə bilmək özü asan deyil. Belə vəziyyətlərdə güman Allahın verdiyi duyğu və ağıldır , səbirdir. Onlardan balanslı istifadə edə bilsək, problem, sıxıntı, açı labirint və dolanbaclardan baş aça bilərik: onları içimizə atıb gizlətməkdənsə, çölə çıxardıb çözüm yollarını tapa bilərik, başqalarının köməyini ala bilərik. Qaçmaq yerinə qovmaq, arxa çevirmək yerinə üz çevirmək, almaq yerinə vermək, gözləmək yerinə getmək, sevilmək yerinə sevmək, qırmaq yerinə təmir etmək, üzmək yerinə sevindirmək, mürəkkəbləşdirmək yerinə asanlaşdırmaq bax, bunlar susmaqdan xilas edə bilər bizi... Elə sabahdan başladıqmı?
 
anaveusaq.az

 

 

 

Go Back

Ədəbiyyatın ən qısa şah əsərləri

27-10-2016

Bəzi yazıçılar bir neçə sözlə böyük bir mənanı təsvir etməyi bacarırlar.
1. Bir dəfə Heminquey cəmi 6 sözdən ibarət istənilən oxucunu təsirləndirəcək bir hekayə yazaca biləcəyinə dair mərc gəlir və o, bu iddiada qalib gəlir:
«Uşaq çəkmələri satılır. Geyilməmiş».
2. Frederik Braun heç vaxt yazılmamış ən kiçik qorxulu hekayəni yazır:
«Yer kürrəsinin ən sonuncu insanı otaqda oturmuşdu. Qapını döydülər...»
3. O. Henri ənənəvi hekayəni təşkil edən — Giriş, kulminasiya, nəticəni ehtiva edən ən kiçik hekayənin yazılması müsabiqəsinin qalibi olmuşdur. 
«Sürücü papiros çəkməyə başladı və benzin çoxmu qalıb deyə, benzin bakının altına baxmaq üçün əyildi. Ölənin (mərhumun) iyirmi üç yaşı var idi».
4. İngilislər də ən kiçik hekayə üçün müsabiqə təşkil etdilər. Lakin müsabiqənin şərtlərinə görə hekayədə kraliça, Allah, seks, sirr kəlmələri iştirak etməliydi. Birinci yeri bu hekayənin sahibinə verdilər:
«Aman, Allah, — kraliça ucadan dedi, — mən hamiləyəm və kimdən olduğunu bilmirəm!»
5. Ən qısa avtobioqrafiya üzrə bir yaşlı fransız qadın qalib oldu.
"Əvvəllər mənim hamar dərim və qırışmış ətəyim (yubkam) var idi, indi isə — tərsinədir". 


 

Tərcümə və tərtib: Fərid Abdullah.

kayzen.az

Go Back

Niyə kitab oxumalıyıq???

26-10-2016

Axırıncı dəfə nə vaxt kitab, yaxud önəmli bir jurnal məqaləsi oxumusan? Ətrafımızda sosial şəbəkələrin, sosial fəaliyyətlərin aktiv olduğu bir dönəmdə “gündəlik oxuma vərdişi”nə nə dərəcədə fokuslana bilirsən? Əgər sən də davamlı  oxumağı vərdiş halına çevirməyən saysız-hesabsız insanlardan birisənsə, demək ki, mütaliyənin bir sıra əhəmiyyətli faydalarından xəbərsizsən və biz sənə aşağıda onlardan bir neçəsini təqdim edirik.                                          Zehni inkişafa sövq etmə.  Təqdiqatlar göstərdi ki, əqli yeniləmə prosesi (hər gün ora yeni nəsə atmaq, beyni düşünməyə sövq etmək) zehni qabiliyyətlərin tədricən itirilməsini, əsasən orta və ondan sonrakı yaşlarda üzləşə biləcəyimiz əqli pisləşmə xəstəliklərinin inkişafını ləngidə, hətta qarşısını  ala da bilər, çünki beyni aktiv saxlamaq və məşğul etmək sizin gücünüzü artırır, nəinki zəiflətmək. Bu çox sadədir, bədənin hər hansı bir əzələsi kimi beyinin də sağlam və güclü olması üçün  idman etməyə, hərəkətdə olmağa ehtiyacı var. Necə ki, deyilir: “Ondan istifadə et, yoxsa onu itirərsən!”, xüsusən də əlverişli şəraitdə ağlımızda gələn fikirləri dilə gətirmək. Tapmaca, bilməcə kimi oyunlar (məs: puzzle), yaxud adi şahmat oyunu belə idrakın, düşünmənin,təfəkkürün inkişafına köməklik edir.                Stresin azaldılması. Gündəlik həyatımızda: işdə, evdə, şəxsi münasibətlərimizdə və başqa bu kimi məsələlərdə bir çox problemlərlə üzləşirik. Nə qədər stress, gərginlik yaşasaq da gözəl bir əsər alıb oxuduqda o sorunlardan uzaq oluruq. Belə ki, yaxşı yazılmış bir roman səni başqa bir aləmə götürə bilər, yaxud məqaləni oxuyarkən problemlərindən uzaqlaşıb hazırki anı yaşaya bilərsən, gərginlikdən, təzyiq və streslərdən qurtulmaq, istirahət etmək imkanın olar.                                       Bilik. Oxuduğun hər şey beynində, kiçik hissələrlə qeyd olunur və sən bilmirsən ki, nə vaxt bu məlumatlar sənin karına gələ bilər. Nə qədər çox bilsən, bir o qədər üzləşəcəyin etirazlara, şübhələrə, çağırışlara hətta sənə meydan oxuyanlara belə davamlı sipər ola biləcəksən. Bundan başqa, bilik-fikirlərimiz üçün qida mənbəyidir. Düşdüyümüz ən çətin vəziyyətlərdən çıxmaq üçün oxuduqlarımız köməyə gəlir, onu da unutmayaq ki, biz həyatda hər şeyimizi-işimizi, vəzifəmizi, pulumuzu, hətta sağlamlığımızı belə itirə bilərik, amma biliyi heç kim bizdən ala bilməz.                                                          Söz ehtiyatımızın artırılması. Yuxarıdakı bölmələrdə vurğuladığımız kimi, nə qədər çox oxuyarsan bir o qədər çox “söz” qazanarsan və bu sözlər istər-istəməz sənin gündəlik, aktiv danışıq lüğətinə yol tapacaqdır. Aydın, səlis və yaxşı danışıq tərzi istənilən peşədə arzuolunandır və  bu xüsusda olan insnaların bunu bilməsi, ətrafındakılardan eşitməsi onlarda özünəgüvən, özünəhörmət hislərinin birəbeş artırır. Mütaliyə, sənin karyeranda irəliləməyinə də kömək edə bilər, məsələn: yaxşı danışıq və yazma qabiliyyəti olan, müxtəlif mövzularda məlumatlı olan bir insanın işə götürülmə şansı daha çoxdur, nəinki məhdud və bəsit sözlərlə öz fikirlərini ifadə edən, ədəbi maariflənmədən, elmi nailiyyətlərədən və qlobal hadisələrdən uzaq olan biri.

Kitab oxumaq, yeni dil öyrənməkdə də faydalıdır. Bir sözün, birləşmənin başqa bir dildə (dillərdə) qarşılığın bilmək onun hansı vəziyyətə daha uyğun olaraq işlədilməsini  ortaya çıxarır. Eyni zamanda səlis yazmaq və oxumaq bacarıqlarını yaxşılaşdırır.                                                                        Yaddaşın təkmilləşdirilməsi. Kitab oxuyarkən müxtəlif xarakterləri xatırlayırıq… hekayələr, romanlar  insanların həyat yaşamını, xüsusiyyətlərini, iç dünyalarını, ambisiya və başqa xırda incəlikləri bizə göstərir. Ədalətli olaraq deyə bilərik ki, beyin ecazkar bir cisimdir və o məlumatları nisbiliklə xatırlayır. Kifayət qədər heyranedicidir ki, hər dəfə beyin yarımkürələrinə yeni xatirə (yaddaş)  əlavə edildikdə orda olan əvvəlki məlumatlar da möhkəmlənir, təzələnir və sən uzaq zaman kəsiyində yaşadığın bir şeyləri asanlıqla xatırlaya bilirsən.                                                                                        Güclü analitik düşünmə bacarığı. Sən nə vaxtsa mükəmməl detektiv romanı oxumusanmı, yaxud kitabı bitirməmişdən əvvəl özündə bu sirli, anlaşılmaz vəziyyəti çözməyə çalışmısanmı? Əgər belədirsə onda sən müəmmalı, sirli, macəralı, dedektiv romanlarının sonuna çatmamış (müəllifdən qabaq) bütün detalları, elementləri nəzərə alaraq tədqiqi və təhlili fikirləri ortaya qoyacaqsan. Təhlil və tədqiq etmək bacarığı həm də sənə əsərin əsas yazılmış hissələrini müəyyən etməyə, obrazları lazımi qaydada səciyələndirməyə və  hekayəxəttinin rahat hərəkətini izləməyə imkan yaradacaqdır. Həmçinin sənin kitabı başqaları ilə müzakirə etmək şansın da var ki, bu da səndə fikirlərini açıq ifadə etmək bacarığını formalaşdıracaqdır.                                                                     Fikrin və diqqətin cəmlənməsi (Fokuslanma və konsentrasiyanın artırılması). İnternet aludəçisi olduğumuz bir dövrdə, diqqətimiz bir anlığa milyon fərqli istiqamətə yönələ bilər, çünki biz bir gündə bir çox funksyalar yerinə yetiririk. Məsələn: 5 dəqiqə ərzində orta yaşlı bir adam vaxtını həm işinə sərf edə, elektron poçtunu yoxlaya, bir neçə insanla yazışa (whatsapp, gchat, skype və s.), twitterə göz gəzdirə, telefonunu nəzərdən keçirə və əməkdaşları ilə əlaqə saxlaya bilər. Bu cür –ADD (Attention Deficit Disorder, Diqqət Pozuqluğu) davranışlar stress səviyyəsini qaldırır və məhsuldarlığı aşağı salır. Kitab oxuyanda, gərək ətrafındakıları unudaraq bütün fikrini hekayəyə verəsən və bu zaman beynin hər xırda detalı absorbasiya edir, özünə çəkərək sorur. Bir dəfə işdən 15-20 dəqiqə əvvəl kitab oxumağı sınayın, nə qədər çox fokuslanam fərqinin olduğuna varacaqsınız.                              Daha yaxşı yazma bacarığı. Bu, söz ehtiyyatının artırılması ilə bərabər gedir. Yaxşı yazılmış əsər birinin yazı bacarıqlarının inkişafında əsaslı təsirə malik ola bilər. Yeni yazarlar, müxtəlif müəlliflərin yazı stillərindən, cümlə axıcılığından və s. istifadə edirlər. Musiqiçilərin də bir-birinə təsiri eyni şəkildədir, yaxud rəssamlar əvvəlki ustaları tərəfindən yaradılan müəyyən üsullardan yararlanırlar, ona görə də gənc yazıçılar başqalarının əsərlərini oxumaqla nəsr yazma bacarıqlarını təkminləşdirirlər.                                  Rahatlıq. Təsəvvür elə ki, həm istirahət edirsən, həm də əla bir kitab səni müşayiət edir, mövzusu da daxili sakitlik, firavanlıq, rahatlıq, əmin-amanlıq… Mənəvi mətnlər oxumaq qan təziqini aşağı sala bilir və hədsiz bir sakitlik hissi gətirir. Özinkişaf, özünə kömək mövzulu kitablar oxumaqla yüngül ruhi xəstəliklərdən, müəyyən əhval pozuntularından əziyyət çəkən insanlara kömək etməyin yollarını bilə bilərik.              Pulsuz məşğuliyyət. Hal-hazırda bizim əksəriyyətimiz kitab almağa üstünlük veririk, biz indi onu deyə bilərik ki, gələcəkdə kitablar kifayət qədər baha olacaq. Əgər pul xərcləmək istəmirsinizsə öz yerli kitabxananıza gedə bilər və gözəlliyindən həzz ala biləcəyiniz təkcildli, çoxcildli saysız-hesabsız kitablardan pulsuz olaraq yararlana bilərsiniz. Kitabxanalarda təsəvvürünüzə gətirə bildiyiniz hər mövzuda kitablar var, çünki onlar bunu fond hesabına alırlar və sən o materialları əlindən qırağa qoya bilmirsən. Yox əgər  elə bir yerdə yaşayırsan ki, oranın yerli kitabxanası yoxdur, yaxud sən heç cürə gedib kitab əldə edə bilmirsənsə o zaman  kitabların PDF, ePub kimi elektron variantlarını əksər kitabxana səhifəsindən öz e-reader, iPad, yaxud komputerinə yükləyərək rahat oxuya bilərsən.                                                            Dünyadakı hər oxumuş, savadlı adam üçün fərqli oxu janrları mövcuddur. Əgər klassik ədəbiyyat, poeziya, model jurnalları, tərcümeyi-hallar, dini mətnlər, gənc yazarların kitabları, daxili bələdçi kitabları(özünü tapmağa kömək edən) və ya romanlar zövqünüzə uyğun deyilsə, o zaman orda sizin maraq və təxəyyül dairənizə uyğun bir şeylər tapa bilərsiniz. Yetər ki, bir müddətlik komputeri qırağa qoyun və cəld bir kitab açaraq ruhunuzu rahatlaşdırın.

Tərcümə: Gülzarə Novruzova (mənbə: Life Hack)

eosacademy.org 

Go Back

Narla müalicə - RESEPTLƏR

25-10-2016

Müqəddəs Qurani Kərimdə narın həm dünyamızın, həm də cənnətin ən gözəl meyvələrindən olduğu haqqında məlumatlar verilir.
Nar Quranda ən çox adı çəkilən meyvələrin içində 4-cüdür ( xurma, zeytun, üzüm, nar)
Narın tərkibində zəngin kalium, fosfor, kalsium,natrium, dəmir kimi minerallar və A, B1, B2, B3, C vitaminlər vardır. Tərkibindəki kalium və natrium (biri hüceyrənin içində, biri çölündə) bədənimizin su balansını qoruyar, əzələ və sümüklərə mineralların rahat daxil olmasına şərait yaradar.
Milli.Az fizulihuseynov.com-a istinadən bildirir ki, nar yeyən insanların sinir sistemi və sümüklərində mineral çatışmazlığı ilə bağlı problem olmaz. Tərkibindəki zəngin kalium hesabına bədənə yığılmış artıq maye (ödemlər) xaric olunur.
Nar ürək qan-damar sistemini qüvvətləndirir, ürək əzələsinin vurma gücünü artırır.
İbni Sina demişdir: əgər böyrəklərinizdə iltihab varsa, şirin nardan bol-bol yeyin, göz qaşınması zamanı isə narşərabı sürmə kimi gözə çəkin.
Nar ishalın qarşısını alır.
Diş əti qanamalarında, ağız yaralarında, anginalarda, ağızdan iy gəlmələrdə nar qabığını və ya nar çiçəyini 5 dəqiqə suda qaynadın qarqara edin.
Əgər babasil düyünləri ağrı verirsə və tez-tez qanayırsa, nar şirəsini qaynadaraq yarısını buxarlandırın yarısı qalanda bir o qədər alma sirkəsi əlavə edib daha 5 dəqiqə qaynadın və bunu babasil üzərinə kompress edin, tez bir zamanda babasil keçəcəkdir İnşaAllah.
Nar çox yaxşı qurdqovucudur.
Keçəlliyin müalicəsində zeytun yağının içinə nar dənələri töküb qaynadın, süzün, gündə 3 dəfə keçəl nahiyyələrə sürtün.
Öskürək zamanı şirin nar bol yeyin, şirin nar öskürəyi kəsər, ağciyərləri təmizləyər. Turş nar isə ürəkbulanmanı götürər, sidikqovucu təsir edər, mədə və qida borusundan qaynaqlanan ağızdan gələn iylərin qarşısını alar.
Öd durğunluğu zamanı turş nar yemək faydalıdır.
1 ədəd orta ölçülü narın şirəsini çəkin, bir o qədər bal ilə qarışdırıb 5 dəqiqə qaynadın, alınan qarışımı sağalmaz ağız və damaq yaralarında üstünə çəkin. Bu qarışımı dırnaq dibinin iltihabı zamanı şişmiş yerin üzərinə çəkəndə iltihab sorulur.
Nar yüksək xolesterini aşağı salır, damarların içini təmizləyir, beyin qan-dövranını yaxşılaşdırır, yaddaşı və hafizəni gücləndirir, qanı durulaşdırır, tez-tez ürək döyüntülərini normallaşdırır.
Nar qabığını suda 5 dəqiqə qaynadın, bir az bal əlavə edib bağırsaqdakı yaraları (koliti) müalicə edə bilərsiniz və bu qarışım çox güclü ishalkəsicidir.
Şirin nar qabığını qurudun, kofemolkoda üyüdüb toz halına salın, sulu yaralar zamanı yaranın üzərinə tökən zaman yaralar həm sulanmır, həm də tez sağalır. Bu tozu zeytun yağı ilə qarışdırıb yaraların üzərinə vura bilərsiniz.
Saç ağarmasının qarşısını almaq üçün 1 xörək qaşığı turş nar qabığı tozu, 1 çay qaşığı mixək tozu, 100 qram rafinə olmamış zeytun yağına qarışdırıb gündə 1 dəfə başınıza vurun, 3 saatdan sonra yuyun.
Nar suyu ilə sirkəni qarışdırıb qaynadın, bununla sızanaqları müalicə edə bilərsiniz.
Çalışın narın şirəsini yox özünü yeyin, çünki nar şirəsi çox büzüşdürücü xassəyə malik olduğundan qəbizlik verə bilər, özünü yeyən zaman isə tumları qəbizliyin qarşısını alır. Turş nar şəkər xəstələrinin istifadə edə biləcəyi ən yaxşı meyvədir.

 

Milli.Az

Go Back

Uşaqlarda qulaq ağrısı

25-10-2016

 

Uşaqlarda qulaq ağrısı soyuqdəymədən, yaxud çiməndən sonra baş verir.3-4 yaşlı uşaqlar qulaq infeksiyalarına qarşı meylli olurlar.Əgər uşaqlar qulaq ağrısından şikayət edirsə mütləq həkimə müraciət etmək lazımdır,ona görə ki, qulaq ağrısı öz-özündən sağalmır,zamanla ötüb keçmir.                                     Qulaq ağrısı zamanı uşaqlara ilk yardım.
Əgər gecə vaxtı uşaqda qulaq ağrısı başlayıbsa və sizin həkimə müraciət etmək imkanınız yoxdursa nə etməli?
Təbii ki,uşaq səhərə qədər bu ağrıya dözə bilməz,qulaqların guppultu ilə ağrıması onu yatmağa da qoymaz.Bu zaman bəzi valideynlər uşaqların qulağına bor spirti damcıladırlar.Amma bu yanlışdır,çünki qulağın nədən ağrımasını müəyyən etmək çətindir,əksinə daha çətinləşdirə bilər ağrını.                               Gecə başlayan qulaq ağrısı zamanı uşağa belə kömək etmək lazımdır.
Tənzifin üzərinə 2-xörək qaşığı araq,2-xörək qaşığı su qarışdırıb tökmək lazımdır və bunu uşağın qulağının üstünə qoymaqla ağrını sakitləşdirə bilərsiniz.Lap yaxşı olar ki,tənzifi qulağın üzərinə qoyub qalın yaylıqla bağlayasınız.Bu zaman yaylıq istilik verir,ağrını yüngülləşdirir.
Ya da araqla suyu qarışdırıb salfetkanı ya pambığı ona batırıb uşağın qulağının üstünə qoya bilərsiz,bu zaman da mütləqdir yaylıqla bağlanmalıdır.1-2 saat saxlamaqla uşağa kömək etmiş olarsınız.
Diqqət:əgər uşağın hərarəti varsa və qulağı ağrıyırsa qəti bu prosedurları etmək olmaz,bədənin hərarəti yüksək olan zaman istilik verən köməklər əksinə ziyan edir,ağrını gücləndirir.Bu zaman pambığı bor spirti ilə isladıb uşağın qulağına qoymaq lazımdır.Spirti qətiyyən qizdırmayın,çünki qızdırılma zamanı bütün keyfiyyəti buxarlanır və bunun uşağa köməyi olmur.Spirti qulağa damcılatmaq olmaz bu zaman qulağın dərisini yandırmış və qulağa ziyan vermiş olarsınız.Uşaqlarda zökəm xəstəliyi olan zaman mütləq müalicə edin,çünki vaxtında olmayan müalicə sonunda qulaq ağrısına gətirib çıxardar.
Uşaqlar hamamdan yaxud da dənizdən gələndən sonra bəzən qulaq ağrıları olur.Bunun üçün ilk öncə balaca uşaqları çimizdirdikdə qulaqlarına pambıq qoymaq lazımdır,böyük uşaqlarda isə çiməndən sonra mütləq qulağı qulaq qurudan çoplərlə qurutmaq lazımdır.Hamamdan çıxandan sonra saçlarını fenlə  qurudun,bu zaman fendən gələn istilik qulağa çox kömək edəcək.

qadin.net

Go Back

QULAQLARI OLMAYAN UŞAQ

25-10-2016

“Körpəmi görə bilərəmmi?” dedi ana. Qucağına yumşaq bir boxca verildi və xoşbəxt ana, körpəsinin kiçik üzünü görmək üçün qundağı açdı və təəccübdən sanki dili tutuldu! Ana və atanı izləyən həkim sürətlə arxasını döndü və pəncərədən baxmağa başladı. Körpənin qulaqları yox idi…                    

Müayinələrdə körpənin eşitmə bacarığının zədələnmədiyi, sadəcə görünüşü pozan qulaq məhrumluğu aydın oldu. Aradan illər keçdi, uşaq böyüdü və məktəbə başladı. Bir gün məktəbdən evə qaçaraq gəldi və özünü anasının qollarına atdı. Hıçqırırdı. Bu onun yaşadığı ilk böyük xəyal qırıqlığı idi; ağlayaraq:                                                                                     

“ Bu gün bir uşaq mənə əcaib dedi."                                         

Kiçik uşaq bu bədbəxtliklə böyüdü. Yoldaşları tərəfindən sevilirdi və olduqca da çalışqan  bir şagird idi. Sinif nümayəndəsi belə ola bilərdi əgər insanların arasına qarışmış olsa idi. Anası hər zaman ona “ Gənc insanların arasına qarışmalısan” deyirdi, ancaq eyni zamanda ürəyində dərin bir kədərlənmə və mərhəmət hiss edirdi. Gənc oğlanın atası ailə həkimi ilə oğlunun problemi ilə əlaqədar görüşdü.                     

“ Heç bir şey edilə bilməz mi? " deyə soruşdu.                 Həkim, “Əgər bir cüt qulaq tapıla bilsə, orqan transplantasiyası edilə bilər” dedi.                                                                    

Beləcə gənc oğlan üçün qulaqlarını fəda edə biləcək bir insan axtarılmağa başlandı. İki il keçdi, bir gün atası :                          

“ Xəstəxanaya gedirsən , oğlum, anan və mən sənə qulaqlarını verəcək birini tapdıq,  ancaq unutma bu bir sirr “ dedi.                Əməliyyat çox uğurlu keçdi və sanki yeni bir insan yaradıldı. Yeni görünüşüylə psixologiyası da düzələn gənc, məktəbdə və ictimai həyatında böyük müvəffəqiyyətlər əldə etdi. Daha sonra evləndi və diplomat oldu. İllər keçdi bir gün atasının yanına gedib soruşdu :                                                                

“ Bilmək məcburiyyətindəyəm, mənə bu qədər yaxşılıq edən insan kimdir? Mən onun üçün heç bir şey edə bilmədim.“ “ Bir şey edə biləcəyini düşünmürəm “ atası dedi,  “ lakin razılaşma qətidir , hal – hazırda öyrənə bilməzsən, hələ deyil. “ Bu dərin sirr illər boyunca gizləndi. Ancaq bir gün ortaya çıxma zamanı gəldi.                                                                                    

Həyatının ən qaranlıq günlərinin birində, anasının cənazəsinin üstündə atası ilə birlikdə gözləyirdi. Atası yavaşca anasının başına əlini uzatdı , qızıl qəhvəyi saçlarını əliylə geriyə doğru itələdi. Anasının qulaqları yox idi.                                              

“ Anan heç bir zaman saçını kəsdirmək məcburiyyətində qalmadığı üçün çox xoşbəxt oldu"  deyə atası pıçıldadı “ Və heç kim ananın daha az gözəl olduğunu düşünmədi , elə deyil ? “                                                                                            

Həqiqi gözəllik xarici görünüşə bağlı deyil, ancaq ürəkdədir! Həqiqi xoşbəxtlik gördüyündə deyil, əsl görünməyən yerdədir. Həqiqi sevgi edildiyi bilinəndə deyil, edildiyi halda bilinməyəndədir !

 Mənbə: secmehikayeler.com

Sevinc Məmmədzadə. BDU. Psixologiya

Go Back