Düşüncə Jurnalı

header photo

Psixoloji Məsləhətlər

İnsan üzərində işlədiyi, özünü inkişaf etdirdiyi qədər şanslıdır

19-05-2015

"Əksər hallarda insanlar öz bacarıqsızlığını etiraf etməkdə çətinlik çəkib, hər şeyi şansın üstünə atırlar: günahlarının məsuliyyətini daşımaq istəmirlər. İnsanların bir çoxu hansısa bir uğursuzluğu kiminsə boynuna atmağa, əldə olunan nailiyyəti isə öz adına çıxmağa maraqlıdır. Bu bir növ insanın öz qabiliyyətsizliyini ört-basdır etmək cəhdidir".

- Şansım gətirmədi.

- Bizdə şansmı var?

- Şanslı olsaydım, bu vəziyyətə düşməzdim.

- Şans üzümə güldü.

- Şanslı doğulmuşam.

- Filankəs çox şanslı adamdır.

Yuxarıda qeyd olunan ifadələri, yaxınlarımızın, dost-tanışlarımızın dilindən hamımız eşidirik. Bəs, görəsən, şans nədir? Doğrudan da, şans deyilən bir şey varmı? Hansı insanlar şanslı insanlardır? və s. suallarımıza cavab tapmağa çalışdıq.

 İnsanlar əziyyət çəkmədən nəyəsə nail olmağa çalışırlar

Mövzumuzla bağlı suallarımızı cavablandıran Psixologiya və Konsultasiya Mərkəzinin rəhbəri Elnur Rüstəmov bildirdi ki, insanlar tarix boyu və təbii olaraq, istədiklərinə heç bir əziyyət çəkmədən nail olmağa, bunun yollarını axtarıb tapmağa çalışıblar: "İnsanların bu istəyi bir çox folklor nümunələrində də əksini tapıb. Bəzi nağıl, əfsanə və s. şifahi xalq ədəbiyyatı nümunələrində qəhrəmanın yuxudan oyanarkən hansısa meyvədən yeyib, sudan içərkən güclü, ağıllı olması, cavanlaşması və s. kimi hadisələrin əks olunduğu yerlər var".

 Bacarıqsızlığımızı etiraf etmirik, günahı şansın üstünə atırıq

Müsahibimizin sözlərinə görə, şansdan gileylənənlər müəyyən uğursuzluqla rastlaşmış adamlardır: "Əksər hallarda insanlar öz bacarıqsızlığını etiraf etməkdə çətinlik çəkib, hər şeyi şansın üstünə atırlar: günahlarının məsuliyyətini daşımaq istəmirlər. İnsanların böyük əksəriyyəti hansısa bir uğursuzluğu kiminsə boynuna atmağa, əldə olunan nailiyyəti isə öz adına çıxmağa maraqlıdır. Bu bir növ insanın öz qabiliyyətsizliyini ört-basdır etmək cəhdidir".

E. Rüstəmov vurğuladı ki, insanlar özlərinə güvənməlidirlər: "Belə olduğu təqdirdə, yaşamaq asanlaşar. Mən şansa ağıl məsələsi kimi baxıram. Hesab edirəm ki, şans daha çox zəka ilə bağlı məsələdir. İnsan üzərində işlədiyi, özünü inkişaf etdirdiyi qədər şanslıdır". Şanssız olmaları ilə bağlı pasiyentlərinin çoxunun şikayətləndiyini dilə gətirən E. Rüstəmov sözlərini belə davam etdirdi: "Əvvəlcə, onu qeyd edim ki, şanssızlıqla bağlı bizə müraciət edənlərin böyük əksəriyyəti, ilk olaraq, problemlərinin həllində falçılardan nicat umurlar. Falçılardan ümidini üzənlər nəticədə psixoloqa müraciət edirlər. Bizim işimiz də insanın öz daxili enerjisini ortaya qoymaqdır. Şanssızlıqdan şikayət edənlərə izah edirik ki, üzləşdikləri problemlər müəyyən mənada özlərindən qaynaqlanır". Müsahibimiz sonda fikirlərini ümumiləşdirərək qeyd etdi ki, şanslı olmaq bir yerdə dayanmaq deyil, məqsədyönlü şəkildə çalışmaqdır.

 "Şansa inam deizm fəlsəfəsindən qaynaqlanır"

İlahiyyatçı Rövşən Məmmədov isə bildirdi ki, şans deyilən bir şey yoxdur: "Şansa inam deizm fəlsəfəsindən qaynaqlanır. Deizm fəlsəfəsinə görə, Allah kainatı yaradıb, amma o heç bir işə qarışmır. Yəni hər şey insanın öz əlindədir. İslamiyyətdə təlqin olunan Allah isə hər an kainata müdaxilə edir. Əks halda, hər şey alt-üst olar". Müsahibimiz onu da əlavə etdi ki, bugünkü gənclər arasında deizm fəlsəfəsi daha çox yayılıb". R. Məmmədov şansa güvənən, ona ümid bağlayanların psixologiyasını belə izah etdi: "Şans"la iş görməyə başlayan insan özünü boşluqda hiss edir, təsadüflərə inanır, ruhunu, hətta həyatını stress, həyəcan, təlaş içinə atır. İstədiyinə nail olmadıqda narahat olur, sıxıntı çəkir, kefi pozulur, günlərcə özünə gələ bilmir. Ana südündən məhrum olunan uşaq rezin başlıqlı qutuya sarıldığı kimi, insan da qədər, təvəkkül kimi həqiqətləri bilmədiyi üçün "şans" kimi boş şeyə qapılır".

 "İslamda şansa yer yoxdur"

Müsahibimizin sözlərinə görə, islamiyyət insanları heç vaxt boşluqda buraxmır: "İnsanların boş şeylərə, mahiyyəti məchul olan düşüncələrə qapılmasına imkan vermir. İslamda "şans"a yer yoxdur. Dinimizdə qədər var, təvəkkül var, Allahdan gələnə boyun əymə ədəbi var. Bunun da mənbəyi imandır. Mömin Allaha iman edir, qədərə boyun əyir, nə ilə üzləşirsə üzləşsin, imanının gücü və nuru ilə bütün problemlərdən rahatlıqla xilas olur".

zaman.az

Uşaqlarla bağlı ən çox soruşulan suallar

15-11-2014

Salam.Yenimetlik dovurunde olan bir qiz sevgi hiss yasayir.Hec kes ve hecne gozunde deyil oglanla gorusurler,Hemde emiqizi emiogludular.Derslerinde zeyifleme gedir,Qiz ailesin en sevimli usagdir.Men ona nece komek ede bilerem,Ailsesine basa dusmezler onu bilrem,

Qeyd etdiyiniz davranış tərzi yeniyetməlik dövrünə müvafiqdir. Çalışın,prosesi ona başa salasınız.Yaxşı olardı ki,yeniyetmə psixoloquna müraciət etməklə problemin həlli istiqamətində konkret addımlar atasınız.


Birinci sinifə başlama yaşını bilmək üçün test etdirməyə gərək varmı?

Gərək yoxdur. Normalda 72 ayını tamamlayan uşaqlar birinci sinifə başlaya bilər. Hələ öncədən bağçaya və məktəbə hazırlıq məşğələrini keçibsə deməli tam hazırdır. Uşaqla bağlı hansısa şübhəniz, narahatlığınız varsa bir mütəxəssis müayinəsindən keçməkdə fayda var.


Ata anaya qarşı rəftarda kobudluq edirsə və sevgisini göstərmirsə, ana diqqətsiz və sevgisiz qaldığını görürsə uşaqlara qarşı kifayət qədər faydalı ola bilər mi?

Heç vaxt. Ana- ata arasındakı xoşrəftar, qarşılıqlı sevgi və hörmər inanın uşağa çox böyük təsir edir. Bunu etmək məcburiyyətindəsiniz.


Həyat yoldaşımı 1 il öncə itirmişəm. 6 və 10 yaşında iki oğlum var. Yaxşı ana olduğuma inanıram. Atanın yerini necə doldura bilərəm?

Allah sizə səbr və güc versin. Bunun üçün anlayışlı bir bəylə evlənə bilərsiniz. Evlənmədən başqa baba, əmi, dayı kimi ailənin kişilərinə yaxın yerdə yaşamaq, onlarla sıx təmasda olmaq faydalıdır. Beləliklər təqlid edəcəkləri bir kişi modeli görürlər. Bir başqa xüsus da məktəbdə kişi müəllimi ilə münasibətini qursanız bu da “model olma” istiqamətində çox yaxşıdır.


Uşaqların gecə altlarını islatmaları ana- atanın tərbiyəsindən asılıdırmı?

Xeyr! Əsasən organik mənşəlidir. Amma uşaq bir müddət təmiz olub sonra altını islatmaya başladısa burda psixoloji faktorların olmasını göstərir. Ya uşaqda ana- atanı itirmə qorxusu və ya qısqanclıq hissi mövcuddur.


Atanın uşağa davamlı özünü tərifləməsi və misal göstərməsi, “mən sənin yaşındaykən çox çalışqan idim. Mən bu imkanlara sahib deyilkən belə idim elə idim” kimi sözlər spyləməsi və onu təmbəlliklə günahlandırması doğrumudur?

Qətiyyən, doğru deyil. Uşağa fayda yerinə zərər verir.

Hər uşağı olduğu şərait içərisində düşünmək gərəkir. Bu şəkildə özümüzlə müqayisə etmək alçaldarsaq bir müddət sonra onda özünə inamsızlıq formalaşacaq.


6 yaşında qızım, 4 yaşındaykən altını islatmağı kəsmişdir. Son 4 aydır təkrar gecə qalxmaya və altını islatmağa başladı. Nə edə bilərəm? Səbəbi nə ola bilər?

 Uşağın daxilində onu narahat edən bir problemi var. Bunu araşdırmaq lazımdır. Bəlkə ailəyə yeni bir körpə gəlib? Bu barədə onu rahatlatsaq problem həll olmağa başlayacaq. əlavə olaraq yatmazdan əvvəl mayə qəbulunu azaltmaq, altına bez və ya salafan sərməmək, idrarını qaçırdığı günləri qeydə almamaq və təmiz olduğu günlər ona məmnuniyyətimizi bildirmək çox faydalıdır.


Uşağımın hər istədiyini və onun üçün hər şeyin ən yaxşısını edirəm. Yenə əsəbi və narahatdır. 

Əslində arada onun istəklərinə “xeyr” deməlisiniz. Hər istədiyini etmək doğru deyil. Beləliklə övladınızı doyumsuz və hər şeydən narazı böyüdürsünüz. Uşaq, əlindəki nemətlərin fərqinə varmır. Həyatda da hər istədiyinin onun olacağına zənn edəcəkdir. Elə olmadığını görəndə isə bədbin və uğursuz olacaqdır.

 


6 yaşındakı uşağım çox tərsdir. “Olmaz” desəm belə sərt reaksiya verərək, istədiyini etmək istəyir.

İsrar etsə belə edilə bilməyəcək bir şey istəyirsə, etməyin! Uşaq bilməlidir ki, israr fayda verməyəcək. Beləliklə zamanla tərsliyindən əl çəkəcəkdir.


5 yaşındakı oğlum marketdə istədiyini almayınca səs- küy salaraq bizi utandırır. Məcbur qalıb istədiyini alırıq....

 Uşaq istədiyini utandıraraq əldə etməyə çalışır. Alınmayacaq istək olanda qətiyyətlə imtina edin. Özünü yerə çırpsa da, qışqırıb çığırsa da qəbul etməyin. Bir müddət sonra bu vərdişdən əl çəkəcəkdir.

 Narınc Rüstəmova

Narınc Uşaq Psixologiya Mərkəzinin rəhbəri, Psixoloq