Düşüncə Jurnalı

header photo

" Zəmanəmizin vəbası-Autizm" - TƏHMİNƏ YAQUBOVA

08-12-2015

                          

Müasir dövrün artıq vəbasına çevrilmiş pozuntulardan biri də Autizmdir.  Autizm üç yaşından əvvəl başlayan və ömür boyu sürən, ictimai qarşlılıqlı təsirə və ünsiyyətə zərər verən, məhdud və təkrarlanan davranışlara gətirib çıxaran beyinin inkişafına maneə törədən bir xəstəlikdir.Tez-tez televizorlardan, sosial şəbəkələrdə rast gəldiyimiz bu problem sanki danışıldıqca daha da artmaqdadır. Autik uşaqlarda bəzi hormonlar,minerallar,zülallar ya azdır və yaxud düzgün balanslanmamışdır. 85% uşaqda mədə-bağırsaq problemi müşahidə edilmişdir. Bəzən normal doğulmuş uşaq valideynlerinin məsuliyyətsizliyi ucbatından məhz bu  problemin qurbanı olurlar. Ana-atanın  texnologiyaya olan maraqları, narkotik və ya spirtli içkiyə qarşı olan meyli, uşaqların təlim-tərbiyəsi barədə geniş məlumat sahibi olmamaları uşaqlarda autizmə gətirib çıxarır. Bəli, autizm irsi faktorlar üzündən yarandığı kimi həmçinin sonradan da qazanıla bilər. Autizmə gətirib çıxaran digər amil isə ağır metallardan zəhərlənmədir.

Hər bir uşaq fərqli olduğu kimi autizmin inkişaf yolu da fərqlidir. Autizmin inkişaf yolu fərqli olsada ortaq xüsusiyyətləri də var. Bunlara aşağıdakılar aid edilir:

- öz yaşıdları və ya özündən böyüklərlə əlaqə qura bilməmək

- danışmaqda çətinlik  çəkmək və yaxud nitqin olmaması

- kənar səslərə qarşı həddən artıq dərərcədə həssaslıq və ya həssassızlıq.

- oyuncaqlara fərqli cür yanaşmaq və oynamaq

- səbəbsiz yerə ağlamaq və gülmək

-yeniliklərə  öyrəşməkdə çətinlik çəkirlər (yeni paltar,oyuncaq)

- streotip hərəkətlər ( əllərini tez-tez çırpmaq,yerində fırlanmaq,hoppanmaq)

- göz kontaktının olmaması

- adı ilə səsləndikdə cavab reaksiyası verməməsi

- istədiyi əşyaları barmaqları ilə göstərməmək

-təhlükənin fərqində olmamaq

- iylərə qarşı həssaslıq

-  həddən artıq dərəcədə hərəkətli olmaq və ya hərəkətsizlik

- toxunulmağa qarşı olmaq və ya tam əksinə toxunulmağı sevmək

- kiçik cisimlərə qarşı  həddən artıq dərəcədə bağlılıq

 Autizmin yaranma səbəbləri də inkişafı kimi fərqlidir. Yaranma səbəblərinə aşağıdakılar aid edilir:

* ananın hamiləlik dövründə aşırı dərəcədə dodaq boyasından istifadəsi

*beynin bəzi hissələrinə lazımı qan axımının olmaması

* uşağın yüksək  qızdırma keçirməsi

*toksik maddələrə məruz qalması

* infeksiyalar

* beynin zədələnməsi

*peyvəndlər

*doğuşöncəsi və sonrası oksigensiz qalmaq

* ananın zərərli maddələrlə qidalanmasi

* pedaqoji baxımsızlıq

 Autizmin yayılması dövrlərə görə  dəyişmişdir:

1980-ci ildə : Hər 10.000 adamdan 1-i

1995-ci ildə : Hər 500 nəfərdən 1-i

2001-ci ildə : Hər 250 nəfərdən 1-i

2004-cü ildə : Hər 166nəfərdən 1-i

2007-ci ildə : Hər 150 nəfərdən 1-i

2009-cu ildə : Hər 110 nəfərdən 1-i

2012-ci ildə : Hər 88 nəfərdən 1-i

2013-cü ildə : Hər 50 nəfərdən 1-i

Ana bətnində autizmin yaranmasında ananın istifadə etdiyi bəzi əşya və qidalar səbəb ola bilər ki, bura aşağıdakılar aiddir:

1. ananın hamiləliyi önləyən həblərdən istifadə etməsi

2. ağır metallarla zəhərlənmiş dəniz məhsulu ilə qidalanmaq

3. ətraf aləmin kirlənməsi

4. dərman preparatları

5. narkotik,siqaret və alkoqoldan istifadə

Uşaqlarda isə autizmin yaranması aşağıdakı  səbəblərdən baş verir:

1. iynə və dərman

2. ətraf aləmin kirlənməsi

3. immun xəstəliklər

4. antibiotiklər

Аutizm termini müxtəlif dərəcədə nəzərə çarpan, geniş spektırlı vəziyyətləri özündə birləşdirsədə, bütün vəziyyətlərdə aşağıdakı əlamətlər ilə xarakterizə olunur :

 

1.Sosial münasibətlərdə pozğunluq

2.Nitq və ünsiyyətdə pozğunluq

3.Тəsəvvür etmədə pozğunluq

Sosial bacarıqlar

·       Münasibətlərin formalaşmasında və saxlanmasında çətinlik

·       Ətrafdakılara yad və laqeyd münasibət

·       İnsanlara cansız əşyalara olduğu kimi münasibət

·       Sosial davranışların “incəliyini” başa düşməmək (anlamamaq)

·       Başqa insanların dа istəyinin, məqsədinin və nəzər nöqtəsinin olduğunu başa düşməmək

Nitq və ünsiyyət

·       Sözlərin mənasını anlamaqda çətinlik

·       Ancaq öz ehtiyaclarının ödənilməsi ilə мəhdudlaşan  ünsiyyət

·       Başqa insanların jestlərini, səs intonasiyalarını, bədən dilini və mimikasını təqlid etməkdə çətinlik

·       Nitqdən qeyri adi istifadə (özü haqqında üçüncü şəxsdə danışmaq)

·       Nitqi hərfi мənаdа anlamaq

 

Təsəvvür

·       Bir fikirdən digərinə keçməkdə çətinlik

·       Rutinaya ciddi əməl etmə (dəyişikliklərə müqavimət)

·       Rollu təsəvvüredici  oyunlarda iştirak еtməkdə çətinlik

·       Digər insanların fikirlərini anlamaqda çətinlik

 

Ad və Soyad: Təhminə Yaqubova

Yaş: 21

Universitet: Bakı  Qızlar Universiteti

İxtisas : Psixologiya

 

 

Go Back

Sorğu göndər