Düşüncə Jurnalı

header photo

Enurez nədir?

13-01-2018

 

Enurez yuxuda sidik saxlaya bilməməklə xarakterizə olunan fenomendir. Həkimlərin əksəriyyətinin fikrincə, qızlarda 4 yaşdan yuxarı, oğlanlarda isə 5 yaşdan yuxarı olduqda sidik saxlamamağı enurez adlandırmaq olar. Əksər hallarda uşaq böyüdükcə enurez keçib gedir. Gecələr qeyri-ixtiyari sidik salma altı yaşlı uşaqların 10%-də, 14 yaşda olan yeniyetmələrin isə 3%-də müşahidə edilir. Nadir hallarda böyüklərdə enurez keçmir. İlkin enurez Əgər uşaq heç vaxt və ya demək olar ki, heç vaxt yuxudan quru oyanmırsa, bunu ilkin enurez adlandırırlar. Bu materialda məhz bu barədə danışılacaq. Əgər problem məktəb yaşlarında da qalırsa, düzgün seçilmiş üsullarla bunu aradan qaldırmaq mümkün olur. Aşağıda ilkin enurezin səbəbləri və müalicə üsulları haqqında danışacağıq. Təkrar enurez Bir müddət davam edən «quru» gecələrdən sonra yenidən sidik saxlamamaq halları təkrarlanırsa, bunu təkrar enurez adlandırırlar. Uzun müddət yuxudan quru oyanan uşaqlar yalnız təsadüfən yataqlarını islada bilərlər. Bu problem, adətən, uşağın həyatındakı streslərlə bağlı olur və vaxt ötdükcə öz-özünə keçib gedir. Təkrar enurezin üç daha geniş yayılmış səbəbləri bunlardır: hospitallaşdırma, uşaq bağçasına, məktəbə getməyə başladıqda, bacı və ya qardaşının doğulması. Uşaq həmçinin ailədəki problemlərlə də (boşanma, valideynlərin alkoqolizmi, maddi sıxıntılar), o cümlədən onunla kobud rəftar və ya ona qarşı qayğının olmaması ilə bağlı stress keçirə bilər. Uzun müddət davam edən enurez zamanı həkimə müraciət etmək lazımdır, çünki bu hal diaqnostika və müalicə tələb edən fiziki qüsurla bağlı ola bilər. İlkin funksional (xroniki) enurez Səbəbləri: hesab edirlər ki, xroniki enurezin iki mümkün səbəbi var: sidik kisəsinin fizioloji və ya nevroloji yetişməməsi; uşağın çox dərin yuxuya getməsi. Görünür, belə uşaq elə bərk yatır ki, beyni dolmuş sidik kisəsindən gələn siqnallara reaksiya vermir. Ehtimal edilir ki, gecə enurezinə meyillilik irsi xüsusiyyətdir. Çox zaman məlum olur ki, valideynlərdən biri, əmi, dayı, xala və ya bibi, hətta nənə və ya baba da uşaqlıqda həmin problemlə üzləşmişdir. Bundan əlavə, bəzi məlumatlara görə, diqqət çatışmazlığı sindromuna meyilli olan, təhsildə çətinlik çəkən və ya allergiyası olan uşaqlarda enurezə daha çox təsadüf edilir. Enurez uşağa və ailədəki münasibətlərə necə təsir göstərir Məktəbə getmək ərəfəsində uşaqların əksəriyyəti öz problemindən utanır. Belə uşaqlar evdən kənarda gecələmək lazım olan tədbirlərdən yayınmağa çalışırlar. Onlarda çox zaman özünü dəyərləndirmə aşağı olur. Əgər valideynləri vəziyyəti dəyişməyin mümkün olmadığı qənaətindədirərsə, bu, uşağın psixoloji vəziyyətinə ziyan vura bilər. Digər tərəfdən, valideynlər uşaqlarının yatağına sidik salmasına görə kədərlənə, əsəbiləşə və ya utana bilərlər. Buna baxmayaraq, valideynlər uşağın enurezlə bağlı həyəcanlarını azaltmaq və bununla da problemin aradan qaldırılmasını sürətləndirmək iqtidarındadırlar. Bunun üçün pozitiv münasibət, anlama və mənəvi dəstək önəmlidir. Müalicə Hər şeydən əvvəl yadda saxlamaq lazımdır ki, uşaqların əksəriyyətində enurez tədricən öz-özünə keçib gedir. Uşaq böyüyür, əzələləri daha möhkəm olur, sidik kisəsinin həcmi isə artır. Yuxu nisbətən daha yüngül olur və uşaq dolmuş sidik kisəsindən beyninə ötürülən siqnalı daha asanlıqla qəbul edə bilir. Enurezin müalicəsinə iki yanaşma mövcuddur: dərman və davranışla müalicə. Dərmanla müalicəyə, adətən, aşağıdakı iki preparatdan biri daxil edilir: Davranış terapiyası Davranış terapiyası çox zaman daha təsirli olur və təbii ki, dərmanla müalicəyə nisbətən daha təhlükəsizdir. Halbuki bəzən onun nəticələri xeyli vaxt keçdikdən sonra özünü göstərir, yaxşılaşma isə adətən, sabit olur. Enurezin müalicəsində tətbiq olunan bir neçə belə üsul var: Sidiyi saxlama vərdişinin məşq edilməsi. Uşağa gün ərzində məqsədyönlü şəkildə sidik ifrazı aktına nəzarət etməyi təklif edin: bunun üçün əvvəl bir neçə dəqiqə, sonra isə tədricən daha uzun müddətə sidiyini saxlamağı məsləhət görün. Bu məşqlər sidik kisəsinin funksional həcmini artırır və sidik ifrazını saxlamaqda iştirak edən əzələlərməşq etdirir. Məşqlərə başlamamışdan əvvəl valideynlər bunu həkimlə məsləhət etməlidirlər. Gecə yuxudan oyatma. Gecə müntəzəm olaraq uşağı oyadır və tualetə aparır, sonra yenə də yatmağa qoyurlar. Bunu onun üçün edirlər ki, gecə bir neçə dəfə oyanaraq sidik kisəsini boşaltmağa vərdiş edən uşaq, nəhayət, quru oyanmağa alışacaq. «Sidik zəngli saatı». Yataq nəmlənərkən siqnal verən qurğu enurezin müalicəsində faydalı və təsirli vasitə hesab edilir. Tibbi tədqiqatlar göstərmişdir ki, bu qurğu uşaqların çoxuna problemlərindən azad olmaqda kömək etmişdir. Belə müalicə ailə üzvlərinin də dəstəyini tələb edir, uğur əldə etmək üçün isə bir neçə həftə, bəzən isə aylar lazım gəlir. Bu üsul daha sabit müsbət effekt verir və dərmanla müalicəyə nisbətən yenidən təkrarlanması da az olur. Qurğunun tərkibinə əlaqə ötürücüsü daxildir; bu, yataq dəstinə bərkidilir. Uşaq sidik salmağa başlayan kimi qurğu səsli siqnal verir. Uşaq oyanır və uşaq sidiyinin qalanını tualetdə boşaldır, sonra isə yatağına qayıdır. Bu yolla beyin tədricən dolmuş sidik kisəsindən gələn siqnallara reaksiya verməyə alışır. Bu metod çox etibarlıdır və tətbiq olunması da asandır, nəticələrindən isə həm valideynlər, həm də uşaqlar razı qalır. Onun təsiri xeyli tez ola bilər və ya müəyyən vaxt da tələb edə bilər. «Sidik zəngli saatı» ilə birlikdə həmçinin özünə təlqin texnikasının tətbiqi də yaxşı kömək edir. Hipnoz. Enurezin effektli müalicə üsullarından biri də hipnozdur. Terapevtik audioyazıların dəfələrlə dinlənilməsi beyini «yenidən elə proqramlaşdırır» ki, uşaq yuxuda olarkən sidik ifrazı tələbatına gündüz olduğu kimi dərhal reaksiya vermiş olur. Aşağıdakı hallarda həkimə müraciət etmək lazımdır: Uşağın 6-7 yaşı var və o, demək olar ki, heç vaxt quru oyanmır; Uşağın yaşı 6-dan azdır, ancaq o yuxudan quru oyanmamasına əsəbiləşir; Uşaq əvvəllər quru oyana bilirdi, ancaq indi yenidən yerini islatmağa başlamışdır; Uşağınızda enurez probleminin olması sizi kədərləndirir. 9-11 yaşına çatanadək, əksər hallarda, uşaqlarda sidik ifrazına nəzarət edilməsi tam formalaşmış olur və enurez özündən sonra heç bir iz buraxmadan keçib gedir. Buna baxmayaraq xəstəlik aşkar edildiyi vaxtından etibarən mütləq müalicə edilməlidir. Əks halda, uşaqlarda sidik sistemi infeksiyaları (məsələn, pielonefrit və s.) və ya nevroz (əgər əvvəldən yox idisə) xəstəliyi də (bəzən müalicəsinin psixiatr tərəfindən aparılmasını tələb edən) inkişaf edə bilər.

Məqalə müəllifi: Əkbərzadə Təhminə(Narınc könüllü qrupunun üzvü)

Go Back

Sorğu göndər